Noord/Zuidpijn

NZlijnSommige dingen lijken eeuwig te duren, andere beginnen maar niet. De Amsterdamse Noord/Zuidlijn lijkt beide fenomenen in zich te verenigen. Los van nog oudere plannen en prognoses, werd vanaf 2002 uitgegaan van oplevering in 2011 en een budget van 1,4 miljard. Inmiddels staat de teller op 3,1 miljard en is deze week de opening opnieuw verschoven. Nu wordt het 22 juli 2018. Dat mag met recht Noord/Zuidpijn heten.

Het is al vaker geconstateerd, maar als je zo een bedrijf zou runnen, dan zou je allang failliet zijn geweest. Uit openbare middelen wordt echter braaf bijgepast omdat stoppen en dichtstorten dan weer zonde zou zijn. En zo zijn opvolgende bestuurders gevangenen van hun voorgangers en van een soort van gijzeltheorie. Het moet door want het moet door. Tegen elke prijs.

In 2005 blufte verantwoordelijk VVD-wethouder Mark van der Horst nog dat hij in een volgende ambtstermijn in het voorste treinstel zou zitten bij de feestelijke opening. Van der Horst is al tien jaar weg en nog steeds hoeven de borrels en de bitterballen niet besteld. Nog een jaar of twee, dan heeft Amsterdam eindelijk – en tegen een enorme prijs – eindelijk die Noord/Zuidlijn die allang had moeten rijden en verder vertakt zijn.

Ik ben best benieuwd waar de financiële Noord/Zuidpijn is neergelegd. Er is geen gratis geld. En dus moet ergens die 2 miljard extra zijn gevonden. Daar hadden we heel veel cultuur mee kunnen redden en laten bloeien. Een flinke portie sociale woningbouw kunnen realiseren. Of welke politieke prioriteit u zelf verzint. Nu stoppen we het allemaal in de grond, het was de fout en nalatigheid van velen, en nu maar bidden dat op 22 juli 2018 de stroom niet uitvalt.

Er kan nog een trein komen

MansveldWilma Mansveld kon woensdag een paar treinen eerder naar huis nemen. De al eerder tot aangeschoten wild gedegradeerde staatssecretaris gleed soepel onder de guillotine nadat de enquêtecommissie Fyra haar dodelijke eindrapport presenteerde waaruit een onthutsend beeld en een vette putlucht omhoog stegen. In dik tien jaar was iedereen bezig geweest met politiek, strategie en territoriumdrift en vooral niet met de reiziger.

Ik noem onze volksvertegenwoordiging zeker geen nepparlement, maar de Tweede Kamer heeft ruim tien jaar bijna alles geslikt en geloofd en zo mede € 11 miljard door de schoorsteen gejaagd. En dan krijg je toch een raar gevalletje slager-keurt-eigen-vlees. De parlementaire enquêtecommissie die het parlement en dus zichzelf tuchtigt en zweept. Moet nu niet snel een groep onafhankelijken de Kamer gaan leren om echt te controleren en de machten te scheiden?

Wilma Mansveld was natuurlijk niet de oorzaak van alle problemen, zij was alleen de eerste in de vuurlinie, en nadat er dan een politieke kop is gerold, zijn we nog geen stap dichterbij genezing. Want wat het rapport in alle omvangrijke treurigheid keihard blootlegt is dat we met een ongunstig klimaat alle trekken beginnen te vertonen van een bananenrepubliek. Dat mag Den Haag zich aantrekken. Vertrouwen in de politiek komt te voet en gaat per trein, zo die er zou zijn.

Lang, heel lang geleden grapte Freek de Jonge over het bordje bij de spoorwegovergangen waarop staat dat je moet wachten tot het rode licht gedoofd is omdat er nog een trein kan komen. ‘U moet vooral niet denken dat we dit enorme spoornetwerk hebben aangelegd voor slechts één trein. Nee, er kan er nog één komen…’ Ik zou zeggen: was het maar waar.

Open het dorp

Vuil AmsterdamAmsterdam wil graag met de grote jongens spelen, maar ons Mokum is toch niet veel meer dan een uitgedijd dorp met een dorpse klaagmentaliteit. Want we hebben het maar zwaar hier in 020. Overal poppen ijswinkels op, bierfietsen zijn een smet op onze fijnzinnigheid, en het is veel te druk voor onze dorpse rust. Al die fietsende Italianen, die drommen Japanners, en nu ook nog die Chinezen.

We lijken niet blij met al die vreemdgangers die ons mooi Mokum aandoen. We kunnen alle drukte niet aan. Vooral mentaal niet. We noemen het ook geen drukte meer. We praten liever over balans. Dat klinkt fijner. Maar hoe we ook klagen: de mondiale toeristenstroom zal slechts groeien en groeien. Just face it. Open ons dorp. En laat ons creatief kijken in plaats van stilletjes te gaan janken bij Aan de Amsterdamse grachten.

Bij een dorp hoort dorpspolitiek en in een vlaag van grootheid werd recent met een bijna Albanese meerderheid een kwart miljard in de grond gestopt om 700 meter ringweg bij de Zuidas te ondertunnelen. Het moet onze top track record op het gebied van ondertunnelde infrastructuur zijn die dit besluit rechtvaardigt. Op de Zuidas kijkt niemand blij. Vanaf 2017 minimaal 11 jaar overlast. Voor een plan dat mij nog steeds niet helder wil worden.

En als ik dan toch even mee mag klagen. Hoe zit het met dat vastberaden, barmhartig en heldhaftig uit het Amsterdamse wapen? Bij voorspelbare zuchten tegenwind en schreeuwend oppositie wordt de beoogde stedenband van Mokum met Tel Aviv richting de prullenbak gedirigeerd. Het zou te gevoelig liggen. Nou, dat ligt het zeker, maar heel anders dan onze gemeenteraad denkt. Eerst vragen om een studie naar de haalbaarheid, en dan wijken voor dreigementen. Vastberaden? Slappe knieën en geen ruggengraat. Sylvain Ephimenco sprak in Trouw over een ‘onderworpen stad die haar identiteit verloochent.’

Tunnelvisie

venetie.trafficjamAmsterdam wordt wel ‘het Venetië van het Noorden genoemd.’ Maar het is juist de vrees van veel Amsterdammers dat de stad net als Venetië wordt: een dode stad die onbetaalbaar is voor de eigen inwoners en 365 dagen per jaar gegeseld wordt door het massatoerisme dat de stad gebruikt en misbruikt en alleen maar verder de diepte in duwt.

Het is altijd spitsuur in Venetië, en in de zomer schijnt het niet te harden te zijn. Nu in april was het ook al duwen in de steegjes en massaal op het San Marco. De stad is niet gebouwd voor 20.000.000 toeristen, maar ze komen er wel elk jaar en putten de stad steeds verder uit.

Niets voor niets zijn er tal van plannen om de stad niet alleen tegen de zee maar ook tegen de oceaan van het massatoerisme te beschermen en te zorgen dat er veel meer geld binnenkomt om de stad te redden van zichzelf en een zekere verdrinkingsdood.

Dat toerisme wordt alleen maar erger, grover en massaler, en ik kan mijn handen niet in onschuld wassen. Wacht maar tot ook 1,4 miljard Chinezen op zoek gaan naar onze roots en Rembrandts. ‘Call some place Paradise, kiss it goodbye,’ zongen The Eagles ooit treffend in The Last Resort van hun megahitalbum Hotel California dat voor de band precies dezelfde ondergang betekende als die zij bezongen.

De wereldbevolking groeit en de wereld wordt maar kleiner. Leuk stuk vandaag in Het Parool over weer opgediepte plannen voor een tunnel van Londen naar New York. De techniek is ver, er kan veel, maar het prijskaartje van rond de tienduizend miljard euro zit de tunnelvisie nog wat in de weg.

Maar waarom zou je met een superzweefflitstrein naar de V.S. willen? ‘It’s a living hell,‘ volgens de Noord-Koreaanse leider Kim Jung-un over zijn aartsvijand, en hij kan het weten, ofschoon enige tunnelvisie hem ook niet vreemd zal zijn.

De Alditrein

fyra-v250

Wacht tot het rode licht is gedoofd. Er kan nog een trein komen. Maar dat zal dan geen Fyra zijn. De kreupele hondskoppe treinen van het Italiaanse AnsaldoBreda zijn al heel lang een zorgenkindje en te onbetrouwbaar om nog mee te willen en kunnen rijden.

Het is een toch altijd weer dramatische ontknoping van een verhaal dat al jarenlang niet lekker leest en zorgt voor menige migrainebui in en om het Binnenhof. En het is toch bizar dat het HSL-paradepaardje van de NS een pruttrein is van een bedrijf dat nu juist geen ervaring had met hogesnelheidstreinen. En, zoals zo vaak: penny wise, pound foolish. De Fyra wordt dan ook wel schamper de ‘Alditrein’ genoemd, de goedkoopste trein tegen de laagst mogelijke kwaliteit.

Nog bizarder is het sidelinestukje in Het Parool over inspectie en controle. Onder de kop ‘Wie keurde dat barrel goed?’ ontrolt zich een aan Kafka schatplichtig stukje over toezichthouder Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Hert ILT houdt vooral toezicht op de toezichthouders, zes bedrijven die een vergunning hebben om zogenoemd ‘systeemtoezicht’ te houden. ”Wij houden weer toezicht op hoe zij (die zes bedrijven, dus) hun inspecties doen. Dus of ze aan de eisen voldoen om dat toezicht uit te voeren,” aldus het ILT.

Lastig. Maar het wordt nog leuker. De overheid heeft geen geld en mensen genoeg om alles te controleren. Daar zijn dus toezichthouders voor. Maar die worden betaald door het bedrijf dat ze controleren. De slager die zijn eigen vlees keurt, we komen het vaker tegen. Lloyd’s Register is het bevoegde bedrijf dat voor de NS de Fyra controleert. Maar wat dat betekent en heeft opgeleverd, is nog een raadsel. Daar zal wel een onderzoek naar komen. Het volgende station in dit spoordrama.

Tunnelvisies

Fietsonderdoorgang.Rijks

Gisteravond was het eindelijk zover. Na bezoek aan onze favoriete Japanse herberg, hadden we er best een kleine omweg voor over om gevieren door de tunnel onder het Rijks Museum te fietsen. Wat voelden we ons rijk, en bevrijd, na al die jaren van afsluiting en Hoekse en Kabeljauwse twisten over of de tunnel ooit nog wel open mocht, een dorpsrel van ongekende omvang.

We zijn weer vrij, we mogen weer, op enkele slots in het weekend na, maar ook die beperkende maatergelen zullen verdwijnen en dan is de oude Stadsmuseumpoort echt altijd weer open, en dan is het dus wachten op de eerste Italianen of Japanners die worden aangereden en bloedend afgevoerd, en dan begint het modderworstelen natuurlijk weer van voren af aan.

Maar ondertussen is het Rijks Museum een hit der hits, met files en rijen, na zo lang dicht en zoveel nachten wachten is een bezoek aan het Rijks een must. Wat een rijkdom nu in onze voortuin, het Rijks, het nieuwe Stedelijk dat het ook zo goed doet, het Concertgebouw dat dit jaar al 125 jaar klassiek is, en het opgeknopte Van Gogh dat nu nog wat geld zoekt om de ingang naar de museumpleinkant te verplaatsen.

Al dat moois en al die rijen vielen natuurlijk in het niet bij bijna 6 miljoen kijkers voor Anouk die met een lied dat niet paste tussen de wegwerppulp wel dat deed wat alle minvermogenden voor haar nalieten: een fatsoenlijke klassering scoren.

Eigenlijk treurig zo’n best mooi lied tussen het middle-of-the-road-afval, en daar gaan we dan massaal naar kijken en uit onze plaat. Zoals de klant bij de kapper zei: ‘we waren wel weer eens toe aan feestje.’ Zo is dat. Willy en Ajax was natuurlijk ook alweer lang her. En tegen Anouk en ESF kan geen fietstunnel of Nachtwacht op. We tellen weer mee in Europa. Of is dat ook een tunnelvisie?

Rijks Dag

Rijksmuseum-Amsterdam-La-Ronda-di-notte-presa-dassalto-dai-fotografi

Op tien jaar is het nog maar een spatie, de paar dagen die ons nu nog scheiden van de officiële opening vlak voor haar eigen sluiting door Koningin Beatrix van het Rijks Museum, voorheen beter bekend als het Rijksmuseum.

Nog maar vijf nachten wachten, en dan is de schatkamer van onze helden weer openbaar kunstbezit en is het drama van politiek gekrakeel en vertraging polots opgedroogd en kan het weer gaan over waar het over moet gaan: genieten van kunst.

Ik was zo bevoorrecht om gisteren in de voorvertoning het nieuwe oude museum te mogen bezichtigen, en ja, het is prachtig, ofschoon ik me met moeite kan herinneren hoe het er bij mijn laatste bezoek een dik decennium geleden dan precies uitzag.

Het was – het kan geen toeval zijn met zo’n PR – ook nog een prachtdag gisteren, de eerste lentedag in de lente, een dag voor een Rijks Dag, en in bijna twee uur snoof ik al heel veel op van wat straks zeker meerdere bezoeken waard gaan zijn.

Maar na de opening kunnen we ook allemaal weer een beetje normaal gaan doen. Want de overdrive waarin dit Rijks Museum op ons aller netvlies wordt gebrand, kent geen grens of rem meer. Een enorm voorspel met gepland orgasme op zaterdag.

Ik verwacht dat Wim Pijbes vrijdag naar buiten komt met het verzoek om het Rijks Museum op de lijst van wereldwonderen te plaatsen. Want daar zou je nu toch wel in gaan geloven met al deze hallelujah, jubel en zelf opgepookte fanfare.

Moest Het Melkmeisje van Vermeer nu echt op de vlapakken van AH?  Van dattum, dus. De kunst van beheersing. Die is er na zaterdag weer, hoop ik. En al dat moois. Maar dan is er nog die fietsonderdoorgang…

Vluchtgedrag

Wat een mooi toeval. Vandaag was de Nederlandse première van twee grote Amerikaanse films met volgens iedereen kanshebbers voor de Oscar voor beste mannelijke hoofdrol: Denzel Washington in Flight en Daniel Day-Lewis in en als Lincoln.

En wat een mooi toeval: Abraham Lincoln, de afschaffer van de slavernij, heeft concurrentie van een Afro-American met de achternaam van de hoofdstad waar Lincoln regeerde en vermoord werd. We zullen zien wie wint.

Washington zet een prachtige pilotenrol neer. Een fantastische vlieger die op coke en wodka en alles wat ook een schroefdop heeft neerstort met een rottig onderhouden vliegtuig. Als in een wonder overleeft vrijwel iedereen de crash. Maar na het wonder en de bewondering komt de twijfel en zijn er de bloedtesten die volstrekt helder maken hoe Washington leeft en stoned en drunk aan de knuppel zit.

Flight van Robert Zemeckis is eigenlijk twee films in één; een spannende actiefilm met crash, en de Werdegang van piloot Whip Whitaker die de drank niet kon en niet kan laten staan en de loutering uiteindelijk toch vindt door de waarheid te spreken en in de gevangenis de rust en de droogelgging te vinden die het echte leven buiten hem niet kon bieden.

Voor vliegangsters: zo erg als met Whitaker zal het niet snel worden. Het rampendeel van de film duwt je als kijker stijf in je stoel. Het vliegtuig dat upside down gaat om neerstorten te voorkomen, je wordt bijna gek als je ernaar kijkt. En je realiseert je hoe goed het is dat er gecontroleerd wordt op drank en drugs bij hen die ons veilig van A naar B moeten brengen. ‘This is your captain drinking…’.

Jammer dat na de spannende eerste helft de tweede helft zo voorspelbaar en zalvend keurig moet zijn. Dat ligt niet aan Denzel Washington – hij drinkt in zijn vluchtgedrag meer dan stevig door – maar wel aan het scenario en de producenten die in alle ellende toch een happy end willen breien waardoor de geloofwaardigheid van het hele verhaal een beetje crasht. Brace for impact..

Shut up and read this

Treindromen telt welgeteld 87 pagina’s – en niet de allergrootste – maar in die zeer bescheiden ruimte ontvouwt de auteur Denis Johnson een ‘vuistdikke roman,’  zo schrijft en jubelt Hans Bouman in de Volkskrant dit weekend. ‘Nauwelijks honderd pagina’s, maar wat een ongelooflijk rijke roman.’

De kleine ruimte die Johnson nodig heeft, lijkt een perfect contrast met de onmetelijke ruimte van de onherbergzame Idaho Penhandle waar dagloner Robert Grainier aan het begin van de 20e eeuw bomen kapt en zo ruimte maakt voor de ontginning, de ontsluiting en de economische verovering van het Westen van de V.S.

Geen woord te veel bij Johnson, maar ook geen grote woorden, al heeft Train Dreams na die 87 pagina’s een grote impact, misschien juist wel door die enorme beheersing en door het verhaal dat Johnson slijpt als ‘een rauwe poëet en een meester van de suggestie.’ Net als eerder Het Parool en NRC loftrompettert de Volkskrant ook vijf sterren bijeen voor Johnson. The Small Great American Novel.

En dan hebben we het nog niet eens over de dreigende aanbeveling van Michael Cunningham. Op de achterflap van Treindromen staat een aanbeveling van Cunningham die elke schrijver wel zou willen: “Treindromen heeft mijn leven een beetje veranderd. Net als alle goede boeken heeft het me rijker en bedachtzamer gemaakt. Wat ik zou zeggen tegen mensen aan wie ik het boek geef? Just shut up and read this, motherfucker!’  Dat lijkt me duidelijk.

Minder duidelijk is waarom Train Dreams geen Pulitzer Price for Fiction 2012 mocht krijgen, ondanks de jubelwoorden en de latere push van Cunningham. Cunningham c.s. vermoeden dat de fysieke kleinheid van het grote boek de reden is. Te dun on te winnen, te klein om serieus te kunnen zijn, daar wil de jury niet mee worden gezien. Size matters, ook in de literatuur.

Robert Grainier is een gewone man in buitengewone tijden. Wat een heerlijke punch line is dat. Hij is een kleine man in een groter verhaal, zoals Train Dreams een klein boek is met een majestueuze omvang. Kom er maar eens om. En kom maar eens om een boek dat je op afstand houdt en je naar de strot grijpt, en je als in een film meeneemt naar een wereld die allang vele stations verder is en waar nog af en toe de eenzame fluit van de locomotief klinkt.

Spoorloos

Het spoor in Nederland heeft het zwaar. Niet zozeer door het weer, maar door een soort van collectieve diarree die over NS en ProRail wordt uitgestort, met de valse hoop en de hoge toon dat als dit gezwel is opgelost, Nederland ook weer als vanzelf uit de eigen as herrijst. Het spoor is de nationale pispaal.

Terecht? Wie weet. Politici zijn zelden zakkenvuller, maar ze krijgen het massaal voor de voeten gegooid. Taxichauffeurs? Tuig. Kickboxers? Idem. En daar zijn nu ook de bankiers en de zorgmanagers aan toegevoegd. Het uitschot van de natie. Het beeld is veel krachtiger dan de nuance. En wat is een nuance waard als de wissel niet werkt, de trein niet komt, of zelfs helemaal aan de ketting ligt zoals de Fyra?

We zijn verwend. We hebben een prachtspoor, en soms gaat er wat mis en kapot, maar vrijwel elke keer als ik de trein neem, komt en vertrekt en arriveert de gele reus met blauw op tijd en op de juiste locatie. Geluk? Ik geloof er niks van. Het is eerder zoals ik deze week ergens las: een trein is tien minuten te laat en het station is te klein, maar we staan massaal in een file die veel langer duurt. Het een is een collectieve wanprestatie, het andere is een vrije keuze, Meten met twee maten? Het lijkt er zeker op.

Graag vertellen we dat treinen in Zwitserland vrijwel verticaal tegen een berg opgaan. Daar zullen ze wel voor zijn gebouwd. Pijnlijker wordt het als treinen die voor oneindig laagland zijn gebouwd, van onkunde en weigerdefecten de moed opgeven. Zie de Fyra. Low cost, high risk. En dat doet het beeld van het spoor natuurlijk geen goed.

Een paar geleden had de trein het helemaal. Voortgestuwd door groener denken moest de trein in druk West-Europa het snelle(re) alternatief worden voor het vliegtuig. Ik hoor er hier niemand meer over. Jammer. Gepasseerd station? We zullen zien. Maar het weglokken van vliegkanten met hi-speed internet, lekkere stoelen en een goed glas werkt alleen maar als de treinen ook rijden, en liefst behoorlijk tot goed op tijd, anders wint toch de glamour van een korte vlucht.

In Japan staan 51 Dreamliners van Boeing aan de grond. De hi speed-low fuel vliegtuigen van een nieuwe generatie hebben last van oververhittende accu’s en electrische bedrading die niet safe lijkt. De Amerikaanse Fyra, maybe. Maar de Dreamliner ziet er wel veel mooier uit. Maar kapot is kapot. En dat geldt zeker voor je reputatie. Nog een paar akkefietjes met de Dreamliner en de beurskoers van Boeing stort neer. En de Fyra is al spoorloos. Vertrouwen vertrekt niet per spoor.