Dodemansrit

auschwitzherdenkingEen bizar incident. Zo heette het gisteren in de media. Man overlijdt in de tram. Passagiers waarschuwen de bestuurder dat er iemand onwel is of misschien wel overleden. De trambestuurder heeft er geen boodschap aan. Hij rijdt lijn 5 naar het eindpunt in Amstelveen. Daar komt de dodemansrit ten einde en kunnen de hulpdiensten nog slechts de dood constateren.

Inderdaad, een bizar incident. Wat bezielt de trambestuurder? Of wat bezielt hem juist niet? Moeten de trams nu zo op tijd rijden dat er nergens voor wordt gestopt? Of had de bestuurder het helemaal gehad met al het gezeur en dacht hij dat het wel mee zou vallen met de 56-jarige man die misschien gewoon even niet zo lekker was.

Het COC gaf vorige week een presentatie bij onze jongste dochter op school. Ze vond het wel interessant. Broodnodig is het ook. Zeker als je het nare verhaal leest over een man van 46 die in Bos Lommer in elkaar wordt geslagen voor € 60 en een I-Phone omdat hij een ‘vieze, vuile flikker’ is. Twee Marokkaantjes. Rond de 20. Daar krijgt het COC geen grip meer op, zo vrees ik. En het is helaas geen bizar incident, daarvoor komt het veel te vaak voor.

Dit is mijn stad, een stad vol bizarre incidenten. De stad waar zondag de bevrijding van Auschwitz 70 jaar geleden werd herdacht. Ik zag het op AT5, en zag vele bekende gezichten. Wat ik ook zag, was veel bewaking. Het zijn geen andere tijden, het zijn de onze. Gelukkig was er geen bizar incident. Maar het laat glashelder zien dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is, en dat onze vrijheid niet die van vele anderen is. Artikel 1 van de Grondwet is een mooi leidend (of lijdend?) principe, maar telkens daarnaar te verwijzen, laat ook zien hoe kwetsbaar en onmachtig we soms zijn in deze bizarre wereld.

Russisch roulette

Russian President Vladimir Putin enters ...Russian President VlaWe zijn Frans Timmermans kwijt. Louis van Gaal zit nu al in zwaar weer. Jeroen Pauw valt tegen. En dan stopt Frank Snoeks ook nog met schaatsverslaggeving. Het zijn wel tikkies die worden uitgedeeld. En dan is er nog de open wond die Zwarte Piet heet en die ons land hopeloos verdeelt.

Ergens in de sociale krochten ging iemand even los op ‘onze’ prioritering. Hoe we durfden. De wereld staat in brand. IS, the war on terror, Oekraïne, ebola. En wij hier in oneindig laagland? Wij hebben het over Zwarte Piet. Of we helemaal gek waren geworden.

Tsja. Ik denk ook wel eens: Zwarte Piet wordt overschat. Maar het er niet over hebben omdat Poetin dreigt? Dat lijkt me toch geen houdbare stelling. Want dan mag je nooit meer wat omdat er altijd wel iets ergers is dan waar jij voor staat of je druk over maakt. Dat schiet dus ook niet op.

Als veel mensen Zwarte Piet oude stijl een probleem vinden, dan is het een probleem. Als we ook IS maar een probleem vinden. Of ebola. Of liefst beide. Maar alles oplossen lukt ons niet. Zwarte Piet misschien wel. En dat helpt dan toch de wereld – in ieder geval de onze – een beetje beter te maken. Zou mooi zijn als het lukt. En anders hebben we – als in Russisch roulette – helaas nog genoeg andere problemen die onze aandacht en opwinding zeker verdienen.

Oorlog en vrede

passchendaele2De zon straalt op de dappere driekleur. Nederland is vrij. De doden zijn herdacht, de levenden leven verder. Geen Damschreeuwer, geen valse trompetnoot in The Last Post, Nederland stond twee minuten stil bij hun geliefden en naasten en de verschrikkingen van oorlog.

Voor ons is de Tweede Wereldoorlog dé oorlog, ook omdat die Groote Oorlog aan ons voorbij trok. Een eeuw geleden inmiddels bulderden de kanonnen aan onze grenzen en begon wat een vreselijke loopgravenoorlog werd met saaie stroompjes als de IJzer en de Somme die nu in ieders geheugen staan gegrift.

Voor ons is die Groote Oorlog bijna een voetnoot, het verhaal van Sarajevo en die Duitse keizer die in Doorn onderdak vond. Voor de Belgen is de Groote Oorlog echt groot en het brengt ook grote literatuur. Leest bijvoorbeeld Oorlog en terpentijn van Stefan Hartmans over zijn grootvader, zijn arme jeugd in het Gent van rond 1900, zijn gruwelijke oorlogservaringen en zijn grote liefde die veel te vroeg stierf.

Oorlog en terpentijn is echt zo’n boek dat niet moet ophouden, maar het sleurt je mee naar de laatste pagina, wat een chroniqueur is Hartmans, met dank aan zijn opa die hem enkele volgeschreven cahiers naliet met de notities van zijn leven. Stefan Hartmans vult de lacunes is, speurt en spoort, en schrijft een ontroerend maar nooit vals sentimenteel portret van zijn opa de soldaat en de schilder, een pracht boek van oorlog en vrede.

De Boer hij ploegde voort

ajax1918Terwijl Europa in brand stond en de Grote Oorlog nog vijf maanden zou duren, werd Ajax op 9 juni 1918 in Tilburg voor het eerst landskampioen. Willem II werd in eigen huis geklopt met 0-3, en de kampioensploeg – met keeper Jan Smit en de gebroeders Pelser – kreeg een feestelijk onthaal op het Weesperpoortstation. Ik heb niets kunnen vinden over verbouwde treinstellen of openlijke geweldpleging.

De via SWIFT en Blauw Wit bij Ajax terecht gekomen buitenspeler Jan de Natris had de trein naar Tilburg gemist en dus ook de kampioenswedstrijd. Hij werd bestraft met 10 cent boete. Het was niet het laatste incident met de briljante tweebenige dribbelaar en latere international die in de beschrijvingen en de problemen die hij maakte wel vergeleken wordt met Cruyff.

De Natris was ook pleitbezorger van betaald voetbal – het werd hem in de jaren ’20 niet in dank afgenomen – en rond zijn overschrijvingen naar clubs als Vitesse hing een geur van betaling, iets wat toen ten strengste was verboden. Bewezen werd er niets, en later in zijn carrière keerde verloren zoon De Natris zelfs nog terug op het Ajaxnest, de parallel met Cruyff ligt ook daar nogal voor de hand.

Bijna een eeuw terug begon het dus voor Ajax echt, en deze of volgende week voegt Ajax een vierde landskampioenschap op rij toe aan de zo indrukwekkende lijst. Betaald wordt er allang. Het heet niets voor niets betaald voetbal. Maar het is op een schaal die Jan de Natris zich nooit had kunnen voorstellen.

De Boer hij ploegde voort en woekert met de beperkte middelen die Ajax heeft. Want de begroting van Ajax mag er indrukwekkend uitzien, internationaal trap je er geen deuk in een pakje boter mee. In Nederland is Ajax een Griekse held, over de grenzen zullen we ons tevreden moeten stellen met een incidenteel succesje zoals de zege op Barcelona.

De wereld van gisteren

grand-hotel-budapest-aDe Eerste Wereldoorlog moest wel leiden tot de Tweede. Het Interbellum, de periode tussen die grote oorlogen, lijkt zo wel een groot wachten op de grote klap die komen zou. Het is een wereld van gisteren, de wereld van schrijver Stefan Zweig, de grote inspirator voor regisseur Wes Anderson voor zijn nieuwe film The Grand Budapest Hotel.

Anderson neemt ons in zijn prachtig vormgegeven film terug naar die wereld van gisteren, de wereld van de grote hotels, de rijke families, de mooie tradities, en jaarlijks wederkerende gasten. De conciërge Gustave (een prachtrol van Ralph Fiennes) is de figuurlijke sleutel tot een tijd die er eigenlijk al niet meer was toen hij leefde, zoals zijn steun- en toeverlaat Zero het prachtig omschrijft.

Twee jaar geleden zag ik Moonrise Kingdom, een heel volwassen film over kinderen die hun eigen wereld maken, weg van bedilzuchtige en gemene volwassenen. In The Grand Budapest Hotel is het geweld niet weg te houden. Het is het geweld van hebzucht en van een nieuwe macht die aan de deur klopt, al geeft de film als jaartal ergens ‘pas’ 1932 aan.

De wereld van gisteren was vast geen ideale, behalve voor Wes Anderson die er zich met een fantastische (sterren)cast en met een prachtig palet in onder dompelde. Het vuur en de spelvreugde spatten van het scherm. En er mag gelachen worden.

Krimoorlog 2.0

KrimoorlogDe Berlijnse Muur is nog geen kwart eeuw om of het door Winston Churchill bedachte IJzeren Gordijn begint weer op zijn plaats te hangen. Oude tijden herleven. Anderhalve eeuw na de bloedige Krimoorlog, staat het schiereiland in de Zwarte Zee weer in het brandpunt van de belangstelling en dreigend wapengekletter..

Het einde van de Koude Oorlog was de Russen niet in de koude kleren gaan zitten. Het Westen schoof steeds meer op naar het Oosten en dat voelde niet veilig voor het Kremlin. De 21e eeuwse tsaar Poetin speelt handig in op alle angsten en steekt met grote regelmaat een middelvinger westwaarts. De afgelopen weken maakte hij er zelfs een Olympisch nummer van.

Het is geen ideale wereld. En wie dacht dat het met het einde van de Koude Oorlog vrede en harmonie zouden nederdalen, komt opnieuw bedrogen uit. Er zijn belangen, altijd belangen. We hebben Rusland nodig in Syrië en tegen Iran. En zonder het Russische gas wordt het koud en guur in ons dan toch niet zo vrije Westen.

Invloedssferen, belangen, strategische posities. Het was in 1853 bij de eerste Krimoorlog niet anders dan nu. En de Oekraïners zelf? Die beseffen dat hun vrijheid niet iets is wat zij zelf bepalen, maar waar al eeuwen grote schaakborden voor zijn die uitmaken hoe het gaat. Pionnen worden geofferd. Op de Krim speelt Poetin met wit.

Bij nader inzien

GreatWarExact een eeuw geleden stormde half Europa met ongekende geestdrift naar de slagvelden. Een beetje knokken werd The Great War, een slachting op ongekende schaal die miljoenen slachtoffers eiste. Het begon met een aanslag in Sarajevo. Maar waar ging het eigenlijk over?

Vooral in Engeland is er nu veel discussie over wat we later de Eerste Wereldoorlog zijn gaan noemen (voor die naam moest er eerst een Tweede komen..) en of Engeland er wel goed aan had gedaan om zich te laten meeslepen in deze bloedige oorlog. Gedane zaken nemen geen keer, maar bij nader inzien kun je nu toch anders aankijken tegen toen.

Dat laatste doet Mient-Jan Faber. De voormalige vredesactivist van het IKV was ooit fel gekant tegen kernwapens en de plaatsing van kruisraketten in ons land. Nu, dertig jaar later, vindt Faber dat er ‘..geen betere garantie voor de wereldvrede is dan het kernwapen.’ Het kan verkeren.

Het is goed dat er reflectie en nader inzien is, dat mensen vandaag nadenken over waar zij gisteren heilig van overtuigd waren. Het verschil tussen nu en toen kan dan heel groot zijn. Is dat nu een teken van sterkte of zwakte?

BBC-anchorman Jeremy Paxman zei ooit dat mensen niet moesten zeuren over politici die van mening veranderen. Juist politici die nooit van mening veranderen moet je ernstig wantrouwen. Misschien een aardige tip voor de komende verkiezingen.

Koningen van Beieren

beckenbauer

Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat het vernietigde Duitsland negen jaar na de capitulatie in 1954 wereldkampioen voetbal. Het superieur geachte Hongarije werd in de finale met 3-2 verslagen. Het wonder van Bern, heet het nu. Friedrich Christian Delius schreef er het prachtige boekje De zondag waarop ik wereldkampioen werd.

Het wonder van Bern was misschien symbolisch wel het begin van de Duitse wederopstanding, van het Wirtschaftswunder dat tot vandaag de dag door duurt en dendert. Duitsland is de grote economische motor van Europa.

Maar voor het Duitse voetbal zou het nog ruim een halve eeuw duren voordat niet bij alles, iedereen en elke wedstrijd de oorlog erbij werd gesleept. Zo de oorlog voor ons al geen trauma was, dan was de verloren WK-finale van 1974 dat zeker. Nog decennia zouden we onze fietsen terugeisen, en was elke Duitse goal geniepig, buitenspel, en in de laatste seconde gescoord.

In het Duitse voetbal is Bayern München al lang een grootmacht. Voor de buitenwereld de club van poen en patsers, van bontjassen en dikke Merecedessen. Maar ook de club van bekers en triomfen, zoals met het gouden trio Müller, Maier en Der Kasier Backenbauer (van links op de foto). En nu is er een heel nieuw Bayern, Bayern München 3.0.

Iedereen vroeg zich af wat topcoach Guardiola nu bij Bayern te zoeken had. De club had net alles gewonnen wat er te winnen viel. Guardiola gaf woensdag in Manchester het antwoord. Bayern veegde gastheer Manchester City van de grasmat op een waarlijk duizelingwekkende manier. Het was fantastisch, en ook nog fantastisch veel leuker om naar te kijken dan de toch wat saaie tik-tak-tik-tactiek van Barcelona.

De Koningen van Beieren zijn nu Europese top-top. Net als heel Duitsland. Frau Merkel is ervoor beloond bij recente verkiezingen. En ik hoor nu niemand meer over die geniepige Duitsers. Het was smullen woensdag. De nieuwe norm van het moderne voetbal. Manchester stond erbij en keek er naar. Geen idee wat hen overkwam. Net een Blitzkrieg.

Een tandje bij

denbriel

Het Albert Schweitzer ziekenhuis in Dordrecht is het beste ziekenhuis van Nederland, zo blijkt uit de AD Ziekenhuis Top 100. Dat is mooi, en een mooie opsteker voor de stad Dordrecht die vorige week in de Volkskrant onder de kop ‘Het verdriet van Dordrecht’ nog model stond voor de ingehaalde stad.

Waar gewonnen wordt, wordt ook verloren. Onderaan de lijst van het AD bungelt Medisch Centrum Leeuwarden, persoonlijk pijnlijk omdat mijn moeder daar al weer vele jaren her overleed. Maar zo gaat het leven. De directeur van Leeuwarden laat het er echter niet bij zitten. Hij zag plek 100 als ‘..extra reden om er een tandje bij te zetten.’. Dat wordt dus niks met zulk eng managmentgewauwel.

Maar wat ik plots met Dordrecht heb? Ik werk er. Sinds kort. Een paar dagen per week. Voor een half jaar. Bij het Dordrechts Museum, Het Hof, Huis van Gijn en het regionaal archief. In een oude stad die een uitvergroot model is van het Den Briel (of Brielle..) waar ik mijn jeugd grotendeels doorbracht. En aan die jeugd moest ik deze week weer denken toen onze jongste dochter Hedda 12 werd.

Want waar was ik toen? Ik was ook een brugpieper met een veel te zware tas die door zijn ouders van de Rijks H.B.S. te Den Briel werd gedeporteerd naar Spijkenisse omdat daar het lesrooster wel goed gevuld was. Plots zat ik niet meer om de hoek op school (zoals Hedda nu), maar 15 kilometer verderop. Het bleek een zegen.

En Dordrecht en Den Briel lijken niet alleen op elkaar, ze zijn ook verbonden in de tijd, zoals ik dat me mijn moeder was en ben en nu met mijn dochter ben en zal zijn. In Dordrecht wordt nu hard gewerkt aan Het Hof waar de geschiedenis verteld en zichtbaar wordt met als uitdagende claim  ‘Hier begint Nederland’, refererend aan een illegale Statenvergadering in 1572, niet toevallig hetzelfde jaar waarin – op 1 april – de Geuzen Den Briel veroverden op den Spanjaard.

Op 1 april verloor Alva zijn Bri(e)l, zo leerde ik al op de lagere school. En ‘In naam van Oranje doe open de poort, de watergeus ligt voor Den Briel..’. Prachtig vond ik dat als klein kereltje. De schaduwzijde was dat ik een nep 16e eeuws pakje aan moest voor de 1 april-viering. Dat was gênant. Maar iedereen moest. En zo is het historisch besef er goedmoedig ingeramd, van Brielle toen tot Dordrecht nu.

Achtervolgingswaanzin

yes+we+scan

Morgen vieren we de verjaardag van Hedda, onze Benjamin (v). Zij is uit de roerige maand september 2001. Net na 9/11. America under attack. Plots lagen er hier sluipschutters bij de Coentunnel en op andere strategische punten. De angst was groot. En ging nooit meer weg.

Na de angst kwam The War on Terror van Bush en Cheney c.s. Saddam Hoessein is dood. Bin Laden is dood. Maar de wereld is nog steeds geen safe place. Net weer Nairobi. En morgen nog steeds Afghanistan. It’s A Mad Mad Mad Mad World.

Met angst als raadgever is er een complete veiligheidsindustrie uit de grond gestampt die ons overal betast, scant, screent, staande houdt en naar goeddunken opsluit. Onze vrijheid is ons zoveel waard, dat we er graag flink aan knabbelen. Want ach: wie niets te verbergen heeft… U kent dat soort Opstelten-retoriek wel.

Geweld lokt geweld uit, en angst zaait nog meer angst, en in de tussentijd wordt ons een schijnveiligheid voorgespiegeld. We worden massaal en overal gevolgd en afgeluisterd, maar dat is voor onze bestwil. Namens ons worden we gecheckt en gevolgd. Yes we scan.

Misschien mogen we over twee jaar weer wel tandpasta meenemen in onze handbagage. Dat zou enorme winst zijn. Al die ongepoetste bekkies in het vliegtuig produceren enorm veel gifgas. Nu we het daar toch over hebben: laten we het er nu bij zitten in Syrië, of bombarderen we nog wat gifdepots? Of is daar de angst ook groter dan het dreigend moreel failliet van ons allemaal?

Morgen 12 kaarsjes. Morgen is het feest. En Hedda was al in New York. Ofschoon het nog wel even zweten was toen bij haar als enige de vereiste ESTA maar niet doorkwam. Alsof juist zij toen extra werd gescreend. Hedda uit die historische septembermaand uit 2001 die ons leven nu zo overschaduwt. Zou John Kerry dit nu lezen? Of is dat pas echt achtervolgingswaanzin?