Jesse Owens’ Race

OwensDaniel James Brown schreef het prachtige boek The Boys In The Boat over acht low class jongens en een stuurman uit Seattle die eerst de eliteteams aan de Oostkust en in Californië versloegen en die met hun acht met stuurman goud wonnen op Hitler’s Games, de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Het boek is zoveel meer dan een sportboek over stoere mannen, kameraadschap en doorzettingsvermogen tegen alle stromen en stormen in. Het is ook een schitterende schets van het door de beurskrach, dust bowls en armoede geplaagd Amerika.

Als ik straks The Boys In The Boat uit heb, ga ik 1936 lezen, het recente boek van Auke Kok over hoe het Nederlandse atleten tijdens en vooral na de spelen van Berlijn verging. Het is goed om stil te staan bij die Nazi-spelen die nu 80 jaar geleden plaatsvonden en die in strakke regie de wereld vooral moesten laten zien hoe goed, sterk en beschaafd Duitsland was. Beeldbepalend daarvoor was het bijzondere filmwerk van Leni Riefenstahl die de glorie van Nazi-Duitsland en de sport op unieke wijze vorm gaf.

Nu is er de film Race, een dubbelzinnige titel voor de biopic van de zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens die op de Spelen van Berlijn vier maal goud won, op de 100 en 200 meter, de estafette en het verspringen. We keken vrijdagochtend met z’n vijven – net genoeg voor een estafetteploeg en een reserve –  naar een brave en keurige film die maar niet tot leven wilde komen, die geurde naar een aaneengeplakte tv-serie met bordkartonnen karakters en decors. Aangrijpend en spannend werd het nergens, terwijl het verhaal van Owens toch alles in zich heeft.

Het is het verhaal ook van het bijzondere contrast van de Olympische gedachte van meedoen versus het uitsluiten wat Owens in eigen land al zo gewend was. Owens mocht van de Nazi’s lopen en springen in Berlijn maar in de wealing and dealing tussen Goebbels en IOC werden twee Joodse teamgenoten van Owens de dupe. Zij mochten niet starten op de estafette. Eén van hun vervangers was Owens. En hij won goud. Zijn vierde.

Een All American Hero werd Owens niet. De man van goud bleef zwart en second class. Hij werd nog tijdens de Spelen geschorst door zijn eigen bond omdat hij voor hen niet overal gratis wilde rennen. En in de VS was en bleef hij a nigger. Voor de radicale zwarten later was hij een Uncle Tom, een zwarte ja-knikker en kontlikker. Dat verhaal haalde de film – gelukkig maar – niet.

Oh ja, een bijzonder detail: Carice van Houten uit Leiderdorp speelt de Duitse cineaste Leni Riefenstahl. Best raar dat je voor zo’n beroemde Duitse een Nederlandse actrice cast. En ik had William Hurt helemaal over het hoofd gezien. De ooit grote acteur uit met name de jaren ’80 speelde een bescheiden bijrol in een film die helaas maar niet uit de startblokken komt.  

Net als toen

KinksHet was voor The Kinks exact 50 jaar geleden net zo een mooie zonnige middag als nu. Een halve eeuw terug kwam hun ‘Sunny Afternoon’ uit, een enorme hit uit de pen van voorman Ray Davies. Titel, tempo en toon doen denken dat ‘Sunny Afternoon’ een heerlijk zomers wijsje is à la het latere ‘In the Summertime’ van Mungo Jerry. Maar zoals zo vaak bij Ray Davies is het de schone schijn die bedriegt.

De hoofdpersoon in ‘Sunny Afternoon’ wil niets liever dan lekker onderuit in de zon, maar om onopgehelderde redenen heeft de belastingdienst al zijn geld ingepikt. En tot overmaat van ramp is zijn vriendin er met zijn auto vandoor en terug naar papa en mama en vertelt daar haar ‘tales of drunkenness and cruelty.’ Dat klinkt niet echt gezellig op zo’n zonovergoten middag.  

Ook niet zo heel gezellig was het in ‘Net als toen’ waar Corry Brokken in 1957 het Eurovisiesongfestival mee wist te winnen. In het winnende liedje vraagt vrouw aan man of hij nog wel van haar houdt, ze wil graag terug naar toen, ‘..dan wordt de wereld weer net als vroeger. Een sprookjesland.’ Het lijkt niet te gaan gebeuren. Deze week overleed deze grootmoeder van Douwe Bob die in de jaren ’50 Nederland maar liefst drie maal vertegenwoordigde bij het Eurovisiesongfestival. Dat waren nog eens tijden.

Net als toen was ook het thema rond onze Kiki Bertens die op Roland Garros flikte wat geen enkele andere Nederlandse tennisster lukte: de halve finale halen. Toen moest Manon Bollegraf naar de studio komen om uit te leggen hoe zij ooit de kwartfinale in Parijs haalde en natuurlijk viel ook de naam van Betty Stöve, winnares op Wimbledon in 1977. Nederland had weer iets om trots op te zijn, en de oudjes illustreerden maar al te goed hoe zeldzaam tennissucces voor Nederland is. We hebben een nieuwe heldin om in onze armen te sluiten. ‘Don’t Go Breaking My Heart,’ Kiki.

15

Ik hoorde het op de radio. Johan Cruijff naar Barcelona. Het voelde als een mokerslag. Hoe moest het nu verder met Ajax? En hoe moest het dan verder met mij? Het vertrek van Cruijffie naar Spanje was voor mij opnieuw een bevestiging dat niets voor eeuwig en altijd is. Die les had ik nu wel geleerd. Eerst ging mijn oma dood, toen The Beatles uit elkaar, mijn ouders bijna, en toen ook Cruijff nog weg bij Ajax. Was er dan niets meer heilig?

Wist ik veel als jochie van 15 dat nummer 14 in een andere tijd heilig zou worden verklaard. Het interesseerde me op dat moment ook totaal niet. Ik zocht uitwegen voor verdriet en het verraad en heulde mee met de valse wolven in het bos die riepen dat die Cruijff maar een zakkenvuller was , en dat het allemaal kwam door zijn schoonvader, ‘ome’ Cor Coster, de vader van Danny.

Pas bij het WK van 1974 keerde Cruijff terug in mijn armen, maar het verlies in de finale tegen de Duitsers voelde niet goed. Waarom had Johan die dag zijn dag niet? Kwam het door de zwembadrel, de ruzies met Danny, of was Cruijff toch niet de Verlosser die wij in hem wilden zien? Het makkelijkste was om de nederlaag in de schoenen van die Duitsers te schuiven. Die wonnen onterecht, zoals ze altijd doen. En wat een smerige schwalbe was dat van die Bernd Hölzenbein. Wat je als kind allemaal moet verwerken.

Hij maakte Ajax groot, hij bedacht wat we het totaalvoetbal gingen noemen, hij verloste de Catalanen, hij rookte verstandig, bleef altijd bij Danny, maakte zelfs Feyenoord nog kampioen, maar uiteindelijk ging ook de Verlosser naar de eeuwige voetbalvelden. Jopie uit Betondorp. De beste. De moeilijkste. Maar dat is logisch.   

Spuiten en slikken

MARIA-SHARAPOVA-TENNIS-750x347Doping. Het is bijna net zo oud als de sport. Maar deze fysieke matchfixing lijkt op steeds grote schaal voor te komen. Het spuiten en slikken en valsspelen is alom en nu een ware epidemie in Rusland. De supersprinter op de schaats Pavel Kulizhnikov snelde recent als eerste schaatser onder de 34 seconden op de 500 meter, maar dat deed dat niet op bruin brood en pasta, maar op meldonium, een Russisch goedje tegen hartfalen.

En toen was er ook opeens Maria Sharapova. Ook zij had aan de meldonium gezeten ofschoon het met haar hart allemaal prima in orde is. Meldonium wordt geslikt omdat het prestatieverhogend werkt, maar het is ook makkelijk terug te vinden in het lijf. En dus gesnapt en waarschijnlijk einde tenniscarrière voor Sharapova.

Volgens mij was Sharapova meer gediend geweest met pillen die haar wat stabieler deden tennissen. Ze kon fantastisch spelen, maar ook in de diepste donkerten verdwalen en geen bal over het net krijgen. Toch zal ik haar missen, of beter: die hele bijzondere combinatie van woest gegil en benen die tot aan de baseline van de tegenstandster leken te reiken.

Lang dachten we dat doping een optelsom van incidenten was, maar het gezwel is groot en alom. We zitten dus de hele tijd naar valse vertoningen te kijken. Winnen is belangrijker dan meedoen. En om te winnen is alles toegestaan tot je wordt betrapt. Dat maakt cynisch. Bij elke nieuwe topper die zich aandient op schaats, ski, gravel, gras of in de boksring is nu niet meer de eerste gedachte ‘goh, wat is die goed’, maar ‘goh, wat zal die gebruiken.’ En zo zie ik alleen maar verliezers.

Mayo Tom

TomIn een grijs verleden troffen we elkaar op het voetbalveld. Ik keepte bij DCG, en Tom Egbers speelde als hangende linksbuiten in het zoveelste team van AFC. Ik vond hem verre van sympathiek. Te hard doorhalen en dan met zo’n BN’er-grijns een onbedoelde sorry er uit gooien. Bij Studio Sport vond ik hem ook maar niks. Een beetje het rare neefje van Mart Smeets. Meer looks dan longinhoud.

Maar dat was toen. Nu is Tom Egbers een serieuze sportjournalist en als bijna-jaargenoten kijken we met wat meer rust en reinheid en inzicht naar onszelf en naar onze omgeving. Zo zag ik Tom dit weekend in een aflevering van Verborgen Verleden op zoek gaan naar zijn Britse en oorspronkelijke Ierse roots van moederskant. Dat was best mooi. Niet vanwege grote gebaren en misplaatste tragiek, maar juist om het kleine, het nietige en het dankbare voor het vinden van de bron van de familie Duffy in Mayo County in West-Ierland.

Dat waren andere tijden, weer heel andere andere tijden dan Tom nu verzorgt op tv en waarin vanavond de recent overleden schaatster Atje Keulen-Deelstra de hoodrol had. De schaatsende huismoeder uit het Friese Jirnsum werd vier maal op rij wereldkampioene op een leeftijd dat je eigenlijk al was afgedankt, zeker als moeder van drie kinderen. De schaatsende boerin-moeder werd – misschien wel lieflijker bedoeld dan het lijkt – door velen Atje Kutje-Streeldaar genoemd. Inderdaad, andere tijden. En in deze tijden ben ik Tom Egbers best goed gaan vinden. Ground control to Mayo Tom.

Guus wil naar huus

HiddinkHet recente staatsbezoek aan Zuid-Korea gaf wel even aan hoe de verhoudingen liggen in ons land. Niet vorst en vorstin stalen de show, maar Guus Hiddink, de echte baas van Oranje. Voor zolang het duurt. Want Guus mag mateloos populair zijn in Zuid-Korea, hier in het thuisland klinkt de hele dag het geluid van kettingzagen.

Het is geen gelukkig huwelijk tussen het Nederlands Elftal en Guus. In één van de op papier eenvoudigste kwalificatiepoules voor het Ek 2016, moet Oranje nu zo ongeveer alles winnen om kwalificatie nog af te kunnen dwingen. Van de vijf wedstrijden onder Hiddink verloor Oranje er vier. Dus is nu plots het B-potje vanavond tegen Letland van levensbelang.

Guus heeft zijn positie dus maar op scherp gezet. Als Oranje niet wint van de Letten, dan stapt Hiddink op. Puh. Wat een lef. Alsof hij er niet ook gewoon uit zou vliegen dan. Maar hoe dan ook: het lijkt hem ook wel goed uit te komen zo’n vroeg vertrek. De oude vos lijkt zijn streken kwijt te zijn en zijn trucendoos van weleer lijkt niet de werken bij de jongens van nu. Guus lijkt over zijn houdbaarheidsdatum heen. Guus wil naar huus.

Maar als Guus het probleem zou zijn, dan zouden we na zijn vertrek het lek weer boven hebben. Ik betwijfel dat. Voordat Louis van Gaal tijdens het WK het onmogelijke presteerde, wist iedereen al dat dit Oranje een middelmatig elftal is dat van iedereen kan verliezen. En dat wordt nu weer bevestigd. Ook de Letten zijn gevaarlijk. Of zoals Erik van Muiswinkel ooit als bondscoach Dick Advocaat grapte: “die Letten zijn levensgevaarlijk, ze jatten zo je hele kleedkamer leeg.” Ik ga er lekker voor zitten vanavond.

Shaming the shirt

LouisvGaalMilton Keynes wordt wel de meest boring stad van Engeland genoemd, maar gisteravond was er groot feest. The Milton Keynes Dons – vroeger FC Wimbledon – rolde het Manchester United van Van Gaal in een bekerwedstrijd op met 4-0. En plots is King Louis in grote problemen.

Anderhalve week geleden zongen fans van Swansea City Van Gaal toe met het bijtende ‘you’ll be sacked in the morning’ toen hun club op Old Trafford met 1-2 won van Manchester United. In Milton Keynes klonk gisteren ‘You’re not famous anymore.’  Pijnlijk, zo op de bips krijgen van een derde divisieclub met een jaarbudget van een maandsalaris van Wayne Rooney.

En zo is Louis van Gaal van de hemel in de hel gestort. Deze zomer was hij nog de held, de koning van het ooit vervloekte 5-3-2 en was hij de Hollandse meester die het zwalkende Manchester United wel weer op de rails zou krijgen. Twee nederlagen en een gelijk spel verder is er van de superstatus van Louis niet veel over.

De Engelse pers was hedenochtend meedogenloos. De kop Shaming the Shirt zei veel, zo niet alles. En het blijkt maar wwer: in voetbal mag je best bouwen aan een nieuw team, als je in de tussentijd maar wel gewoon wint. Van Gaal weet wat hem te doen staat zaterdag. Gisteren kocht hij een Argentijnse engel. Hij zal hem nodig hebben.

Gebeten hond

SuarezGenialiteit en krankzinnigheid liggen dicht bij elkaar. Kijk maar naar Luis Suarez, tot voor kort spits van Uruguay en algemeen beschouwd als één van de beste aanvallers in het voetbal. Al drie maal zette Suarez zijn indrukwekkende tandenrijen in het vlees van tegenstanders. Hoe gek wil je het hebben.

Maar toch is de megaschorsing die Suarez kreeg voor het bijten van de Italiaanse pierlala-met-scheermessen Chiellini echt buiten proportie. Bijten spoort niet – zo op je tweede moet je er toch wel mee ophouden – maar er spoort heel veel niet op het voetbalveld. Er worden overtredingen begaan die eigenlijk voor de strafrechter zouden moeten komen.

Neem Pepe, de schoppende paladijn van het potsierlijke Portugal. Een echte recidivist. Tegen Duitsland gaf hij Müller een kopstoot. Niet hard, maar het was er wel eentje. En wat kreeg Pepe? Eén wedstrijd schorsing. Dat is wel wat anders dan vier maanden verbanning.

En Pepe is niet de enige en waarschijnlijk nog niet de grofste. Het valt me dit WK wéér heftiger op hoe iedereen elkaar naar het leven staat, simuleert, zuigt, treitert, duwt, schopt, achillespezen spiest, elleboogt, en schreeuwt om gerechtigheid en nooit kan toegeven ook maar iets kwaad gedaan te hebben. Het voetbal wordt uitgehold bij elke schop die wordt uitgedeeld.

Nu is Suarez de zwarte piet, de duivel in korte broek, de gebeten hond. Het lijkt wel alsof de FIFA met de megaschorsing voor spijtebijt een groot gebaar wil maken en zo laat zien dat geweld en misdragingen niet worden getolereerd. Was het maar waar.

Elk weekend kun je op talloze velden op de hele wereld zien hoe de zwaar gesponsorde besten ter wereld het slechte voorbeeld geven voor misdragingen en structureel onsportief gedrag. In tijden van oorlog en voetbal is alles geoorloofd. Suarez is daar hét freaky voorbeeld van.

Nooit eerder vertoond

bil3Zappend zat ik zomaar in het wielrennen. Luik-Bastenaken-Luik. Heb ik altijd raar gevonden. Dat je besluit helemaal van Luik naar Bastenaken te rijden, en dan gelijk weer terug. Sisyfusarbeid. Zes-en-een-half uur met een groot peleton rijden voor slechts één winnaar.

Voetbal is iets socialer. Daar wint een heel team. Vanmiddag Ajax. De vierde landstitel op rij. Nooit eerder vertoond. Het wonder van Frank de Boer en zijn zo talentvolle pupillen. Misschien wel kampioen van de armoede, maar wel kampioen. Zo is dat.

Spannender dan het wielrennen of de 1-1 van Ajax bij Heracles was Koningsdag. Of toch eigenlijk Koninginnedag. Maar dat kwam door burgemeester a.i. Fred de Graaf van Amstelveen. Wat hem bezielde, is nog een dik raadsel, maar hij legde behulpzaam zijn burgervaderlinkerhand op de rechterbil van de vorstin. Volgens mij is dat geen oud-Holland gebruik waar je het koninklijk paar een plezier mee doet.

Volgens De Graaf zat hij niet aan de billen van Maxima. Het was een soort optisch bedrog. “Er zou best een centimeter tussen hebben kunnen zitten”, gaf hij aan. Dat is toch een vreemde opmerking van iemand die ontkent. Het voelt als slechts één winnaar. En nooit eerder vertoond. Benieuwd waar de burgemeester van dienst volgend jaar mee aan komt zetten. En of Ajax dan weer kampioen wordt.

Het doel heiligt de middelen

CourtoisDe Belgische doelman Thibaut Courtois bereikte gisteren met ‘zijn’ Atletico Madrid de halve finale van de Champions League. Courtois is een huurling. Hij is eigendom van Chelsea dat hem drie jaar geleden kocht van Racing Genk. Courtois speelde echter nog nooit voor Chelsea. Direct na aankoop werd hij verhuurd aan Atletico Madrid.

Het verhaal van Courtois is niet bijzonder, maar bijzonder exemplarisch voor de internationale marktplaats die het grote voetbal is verworden. Vanochtend was het een klein berichtje, maar toch: in het lease-contract van Courtois zou staan dat hij niet tegen zijn echte baas – Chelsea, dus – mag spelen, anders dan voor een forse dwangsom van € 3 miljoen per wedstrijd. En aangezien én Atletico én Chelsea nu in de halve finales van de Champions League staan, is de kans vrij groot dat dit gebeurt. Vrijdag is de loting.

Het is een rare, schimmige wereld, dat moderne voetbal. Het doel lijkt alle middelen te heiligen. Oliesjeiks, gasbaronnen, puissant rijke Amerikanen, en misschien wel hordes belchinezen hebben het voetbal in een grote commerciële wurggreep. Courtois is een goede keeper – Belgisch international ook – maar toch vooral handelswaar.

Met het vele geld zijn ook de mondiale machtsverhoudingen gaan schuiven. Zo was de wedstrijd Atletico Madrid – Barcelona op de shirts van de ploegen toch vooral de wedstrijd van Azarbeijan, Land of Fire vs Qatar Airways. Azarbeijan won met 1-0. Mede dankzij een fantastische safe van Courtois die de bal van de felgekleurde schoenen van het Braziliaanse etterbakje Neymar plukte. Maar of het voetbal ook nog wint?