Trijntje spelen

Trein2Het zijn mooie beelden. Wim Kok die handgeschreven hartekreetbriefje van minister Netelenbos verscheurt. De NS die zoveel beidt om maar monopolist te blijven dat ze zich er financieel volledig aan vertillen. Het is weer enquêtetijd in Den Haag. Nu het drama van de ontspoorde Fyra. En dan kun je bestuurlijk Nederland weer op zijn aller smalst beleven.

Het had zo mooi kunnen zijn. Een hogesnelheidslijn van Amsterdam naar Brussel. Maar nu heel veel geld later en vele jaren verder rijdt er een gekietelde Intercity van 020 naar Breda. ‘Waar zouden we zijn zonder de trein’, was ooit een campagne van de NS. Nou, simpel, in de verhoorbanken van de enquêtecommissie.

Ik kon het drama gisteravond helaas niet live meemaken, maar ik wist ook alles van een hoog verwachtingspatroon bij die andere trein, onze eigen Trijntje O. , die ons allen liet wenen. Ik zag nog net de aftiteling en hoorde de aangeslagen stem van Cornald Maas die nog iets mompelde over andere culturen en stemgedrag, ofwel: het lag niet aan dat nummer en aan die tot parachute gestreken vuilniszak die voor festivaljurk door moest gaan.

Bij een enquête ligt het ook altijd aan een ander en tasten partijen ook jaren later nog in het duister over het handelen en de motieven van de anderen. De commissie doet niet aan schuldigen zoeken maar aan waarheidsvinding en die zal ook nu weer erg pijnlijk zijn en menigeen in het hemd doen staan. Vraag is wat we leren van dit rare trijntje spelen? Of moet de vraag zijn welk onderwerp hierna enquêtewaardig is? Dan gok ik met de kennis van nu de zorgoverheveling en de pgb’s. Wie biedt er iets anders?

De Alditrein

fyra-v250

Wacht tot het rode licht is gedoofd. Er kan nog een trein komen. Maar dat zal dan geen Fyra zijn. De kreupele hondskoppe treinen van het Italiaanse AnsaldoBreda zijn al heel lang een zorgenkindje en te onbetrouwbaar om nog mee te willen en kunnen rijden.

Het is een toch altijd weer dramatische ontknoping van een verhaal dat al jarenlang niet lekker leest en zorgt voor menige migrainebui in en om het Binnenhof. En het is toch bizar dat het HSL-paradepaardje van de NS een pruttrein is van een bedrijf dat nu juist geen ervaring had met hogesnelheidstreinen. En, zoals zo vaak: penny wise, pound foolish. De Fyra wordt dan ook wel schamper de ‘Alditrein’ genoemd, de goedkoopste trein tegen de laagst mogelijke kwaliteit.

Nog bizarder is het sidelinestukje in Het Parool over inspectie en controle. Onder de kop ‘Wie keurde dat barrel goed?’ ontrolt zich een aan Kafka schatplichtig stukje over toezichthouder Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Hert ILT houdt vooral toezicht op de toezichthouders, zes bedrijven die een vergunning hebben om zogenoemd ‘systeemtoezicht’ te houden. “Wij houden weer toezicht op hoe zij (die zes bedrijven, dus) hun inspecties doen. Dus of ze aan de eisen voldoen om dat toezicht uit te voeren,” aldus het ILT.

Lastig. Maar het wordt nog leuker. De overheid heeft geen geld en mensen genoeg om alles te controleren. Daar zijn dus toezichthouders voor. Maar die worden betaald door het bedrijf dat ze controleren. De slager die zijn eigen vlees keurt, we komen het vaker tegen. Lloyd’s Register is het bevoegde bedrijf dat voor de NS de Fyra controleert. Maar wat dat betekent en heeft opgeleverd, is nog een raadsel. Daar zal wel een onderzoek naar komen. Het volgende station in dit spoordrama.

Spoorloos

Het spoor in Nederland heeft het zwaar. Niet zozeer door het weer, maar door een soort van collectieve diarree die over NS en ProRail wordt uitgestort, met de valse hoop en de hoge toon dat als dit gezwel is opgelost, Nederland ook weer als vanzelf uit de eigen as herrijst. Het spoor is de nationale pispaal.

Terecht? Wie weet. Politici zijn zelden zakkenvuller, maar ze krijgen het massaal voor de voeten gegooid. Taxichauffeurs? Tuig. Kickboxers? Idem. En daar zijn nu ook de bankiers en de zorgmanagers aan toegevoegd. Het uitschot van de natie. Het beeld is veel krachtiger dan de nuance. En wat is een nuance waard als de wissel niet werkt, de trein niet komt, of zelfs helemaal aan de ketting ligt zoals de Fyra?

We zijn verwend. We hebben een prachtspoor, en soms gaat er wat mis en kapot, maar vrijwel elke keer als ik de trein neem, komt en vertrekt en arriveert de gele reus met blauw op tijd en op de juiste locatie. Geluk? Ik geloof er niks van. Het is eerder zoals ik deze week ergens las: een trein is tien minuten te laat en het station is te klein, maar we staan massaal in een file die veel langer duurt. Het een is een collectieve wanprestatie, het andere is een vrije keuze, Meten met twee maten? Het lijkt er zeker op.

Graag vertellen we dat treinen in Zwitserland vrijwel verticaal tegen een berg opgaan. Daar zullen ze wel voor zijn gebouwd. Pijnlijker wordt het als treinen die voor oneindig laagland zijn gebouwd, van onkunde en weigerdefecten de moed opgeven. Zie de Fyra. Low cost, high risk. En dat doet het beeld van het spoor natuurlijk geen goed.

Een paar geleden had de trein het helemaal. Voortgestuwd door groener denken moest de trein in druk West-Europa het snelle(re) alternatief worden voor het vliegtuig. Ik hoor er hier niemand meer over. Jammer. Gepasseerd station? We zullen zien. Maar het weglokken van vliegkanten met hi-speed internet, lekkere stoelen en een goed glas werkt alleen maar als de treinen ook rijden, en liefst behoorlijk tot goed op tijd, anders wint toch de glamour van een korte vlucht.

In Japan staan 51 Dreamliners van Boeing aan de grond. De hi speed-low fuel vliegtuigen van een nieuwe generatie hebben last van oververhittende accu’s en electrische bedrading die niet safe lijkt. De Amerikaanse Fyra, maybe. Maar de Dreamliner ziet er wel veel mooier uit. Maar kapot is kapot. En dat geldt zeker voor je reputatie. Nog een paar akkefietjes met de Dreamliner en de beurskoers van Boeing stort neer. En de Fyra is al spoorloos. Vertrouwen vertrekt niet per spoor.