Einstein on the Taxi

‘Tijdloos gedateerd.’  Zo beschreef muziekcriticus Erik Voermans het visueel en muzikaal imponerende en bij vlagen overdonderende ‘Einstein on the Beach’ van Philip Glass en Robert Wilson dat ruim 36 jaar na de première in Avignon een tweede succesvol leven kreeg de afgelopen week in Amsterdam.

Als je Einstein in de titel zet, kun je niet volhouden dat de non-opera-opera niet over Einstein zou gaan, maar Einstein on the Beach is een verhaalloos verhaal dat van tableau naar tableau gaat “…and somehow, without knowing it, one crosses the line from being puzzled or irritated to being absolutely bewitched,” zo schreef John Rockwell van The New York Times.

In 1976 was ‘Einstein on the Beach’ ook twee maal te zien in The Metropolitan Opera in New York. Een dag na de laatste voorstelling zat Philip Glass weer achter het stuur van zijn taxi. Er moest wel brood op de plank komen. Er is een prachtige anekdote over. Een mooi-geklede vrouw stapte bij Glass in de taxi, zag zijn cab licence, en zei: “young man, do you realise you have the same name as a very famous composer?”‘

Het was een lange avond in Het Muziektheater, en er was geen pauze dus er werd volop gependeld richting behoeftedoen en bar. Beetje onrustig wel. Maar voor heel Amsterdam wordt het een lang jaar, want 400 jaar Grachten en Amsterdam 2013 met zoveel jubilea dat je oren tuten. Vrijdagavond was als een wat verlate kerstmarkt de aftrap in het Amsterdam Musuem met koek en zopie, vendelzwaaien en het kanonstartschot voor het jubeljaar.

Ik was lovend deze week over de film ‘Jagten’ van Thomas Vinterberg, en zo verveeld bij ‘Hyde Park on the Hudson’, een doodwaterfilm over de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt en zijn mistresses en het bezoek van de stotterkoning George nVI aan ‘zijn’ voormalige kolonie. Genoeg stof voor een boeiende film, zou je zo denken, maar regisseur Roger Michell maakt er een saaie slaappil van, en Bill Murray als FDR is een bordkartonnen schmierder.

Het wachten is op de grote Lincolnfilm van Steven Spielberg, de Oscarnominaties zijn bijna te talrijk om waar te zijn, en ik ben bang dat het straks toch tegenvalt, hoeveel talent en kwaliteit er voor $ 50 miljoen ook is ingekocht. Dus snel nog maar even ´Killing Lincoln´ uitlezen, het prachtige boek van Bill O´Reilly over de closing stages van The Civil War en de samenzwering tegen en de moord op Lincoln.

Aangeschoten wild

De benedenzaal van Rialto was gisteravond, maanden na de release van ‘Jagten’, nog steeds vol. Je kon op momenten de bekende spelden horen vallen, en het publiek voelde – zelfs verbaal – mee met de val van kleuterleider Lucas die plots van kindermisbruik wordt verdacht.

‘Jagten’ van de Deense regisseur Thomas Vinterberg is geen gemakkelijke film. In zijn ‘Festen’, uit 1998 alweer, prikt hij door de familieschijn heen en stelt incest aan de kaak. In zijn nieuwste film wordt de bekroonde hoofdrolspeler Mads Mikkelsen van de ene dag van vriend, vader en dorpsgenoot tot vijand, viespeuk en outcast omdat de crècheleidster met onprofessionele ogen in het verhaaltje van de vijfjarige Klara tuint.

Weg is de beschaving, weg is de vriendschap van vroeger, van scheuren met brommers en appels jatten, weg is het samen in het ijskoude water springen, en vergeten zijn de jacht- en slemppartijen. Lucas is direct verdacht en wordt door het vrijwel het hele dorp – zonder enig bewijs – veroordeeld en uitgestoten.

De film schuurt onaangenaam en Winterberg laat heel goed voelen hoe het isolement als een razendsnel gif werkt, en hoe een mogelijke verdachte plots aangeschoten wild is. Zijn hond wordt vermoord, er vliegt een steen door het keukenraam, en hij wordt uit de lokale supermarkt gegooid en gestenigd met conservenblikken. Vrienden voor het leven. Tsja.

Het duurt een jaar en dan lijkt eind goed ook hier al goed. Maar Vinterberg vertelt geen sprookje. Althans niet een sprookje met een happy end. Veel is vergeten, maar niet alles is vergeven. Want waar rook was, zal toch wel iets van vuur zijn geweest. En dus zal Lucas niet lang en gelukkig leven. Hij zal achter achtervolgd worden door de woorden van het kind dat volgens haar vader ‘nooit liegt,’ maar wel een levendige fantasie heeft.

Het is frappant hoe snel het kwaad een gezicht en een naam heeft, hoe snel het proces van uitsluiting collectief blijkt te werken, en Lucas maar een millimeter verwijderd lijkt van een lynching. Het is een ongemakkelijke film van Vinterberg, maar van mij mag hij nog wel een paar van dit soort aangrijpende ongemakkelijke films draaien.