Bibberhaai

Ik denk dat ik Jaws drie keer heb gezien en had daar graag een vierde keer aan toegevoegd, jammer dat RTL7 gisteren pas tegen middernacht startte met de classic die van Steven Spielberg in één take een grote meneer maakte in filmland. Grappig dat RTL voorafgaand aan Jaws Das Boot uitzond, een film over een heel ander onderwatergevaar.

Een haai als hoofdpersoon die maar steeds niet in beeld komt. Het duurt tot diep in de film voordat we eindelijk de enorme haai te zien krijgen. Spielberg bouwt de spanning fantastisch op, geholpen door de aanzwellende cello’s en de rommelende pauken van de Oscar winnende componist John Williams. Het was wel een beetje toeval. De mechanische haai was zo vaak kapot dat Spielberg het wel anders moest oplossen.

Spielberg was nog maar een rookie, een getalenteerd jochie van 29 jaar dat voor een paar miljoen dollar de film mocht maken waar niemand echt grote verwachtingen van had. Maar Jaws werd de blockbuster van 1975 en haalde aan de kassa’s het toen ongekende bedrag van meer dan $ 100 miljoen op.

De haai zette flink zijn tanden in onze diepste angsten. De grootte en de dodelijke slagkracht van de predator zijn indrukwekkend en – voor wie vatbaar is – angstaanjagend. Geleerden zijn het nog steeds niet eens of de haai het nu wel of niet ook op de mens heeft gemunt, of dat wij slechts bijvangst zijn voor de kortzichtige haai die ons zwemmend en spartelend vaak verwart met een zeeleeuw of andere prooien. Het is en blijft een bibberhaai, een woord dat altijd in mijn hoofd zat en blijkt te komen uit een oude Pipo-serie: aai, aai, de bibberhaai. Tsja.

Jaws is een klassieker, Spielberg is buitencategorie. Van de drie hoofdrolspelers leeft alleen Richard Dreyfuss nog. Robert Shaw, de wraakzuchtige kapitein die in de Tweede Wereldoorlog tussen de haaien had gedobberd, overleed een jaar na de release van Jaws, Roy Scheider – Police Chief Brody – in 2008. De nep-nep-haai doet nu een ongevaarlijke act in de Universal Studio’s.

Volgende week gaat Spielbergs Lincoln in Nederland in première, een grote film met een giga-budget en een sterrencast, met Daniel Day-Lewis als Abraham Lincoln die The Civil War en de slavernij moet beëindigen, beide doet, en daarvoor met zijn leven moet betalen. Op 15 april 1865 wordt de president in Ford’s Theatre in Washington doodgeschoten door de acteur John Wilkes Booth. Als Mozes die het beloofde land niet inmocht, zo zou Lincoln het begin van de emancipatie van de slaven en van de wederopbouw niet zien. Voor hem was het een ontijdig THE END.

De Wet van Newtown

Vrijdag werden 20 kinderen van zes en zeven jaar jong en 6 volwassenen doodgeschoten op hun school in Newtown, Connecticut. Zij waren de zoveelste slachtoffers in en van een land waar wapenbezit widespread is en wordt gevierd als de ultieme vrijheid en het recht op zelfverdediging van ‘de’ Amerikaan.

Waar het Amerikanen goed uitkomt, wijzen ze graag naar hun trotse verleden. In de Bill of Rights van 1791 wordt the right of people to keep and bear arms beschermd en vastgelegd. Dat was natuurlijk wel een andere tijd. Zo kun je nu ook niet meer verwijzen naar de periode van voor 1865 toen er nog slavernij was om je discriminerende gedrag tegenover de gekleurde medemens te rechtvaardigen.

Machtige belangenorganisaties als de NRA, de National Rifle Association, cultiveren de afkeer van en de haat tegen een almachtige overheid en geven daarmee de burger alle vrijheid zich te verdedigen, de facto niet tegen de overheid maar tegen die andere burger die ook gewapend is.

De gevangenissen in de V.S. puilen uit, het aantal wapens wordt geschat rond de 300 miljoen, en het aantal vuurwapendoden is een griezelige x-factor ten opzichte van andere ‘beschaafde’ Westerse landen.

Maar ook nu geldt de Eerste Wet van Newtown voor veel Amerikanen. Je moet wel een wapen hebben om je te beschermen tegen dat soort gekken zoals in Newtown. Maar je kunt je toch beter beschermen tegen dat soort gekken als die luncatic niet overal vrijelijk wapens kunnen kopen. En bij wapens hebben we het niet over een zakmes of een alarmpistool, maar over schiettuig dat ook door het Amerikaanse leger wordt gebruikt.

Elke keer scheuren onze harten, roepen we hoe het toch mogelijk is, en tegelijkertijd wachten we op het volgende drama. Ook nu komt er geen guns control. Wapenbezit is heilig, het recht van het individu blijkt telkens belangrijker dan het belang van de samenleving.

Misschien is dat wel het grootste drama: de V.S. is geen samenleving, maar een verscheurde, overbewapende gated community waar het recht van de sterktste uit de loop van een geweer en van de dollars van de wapenlobby komt.