Gelyk een helt

Wie 1600 zegt, zegt Slag bij Nieuwpoort. Wie Nieuwpoort zegt, zegt 1600. Jaartal en gebeurtenis zijn één geworden. De slag in de Vlaamse duinen tussen het staatse leger van Prins Maurits en de Spaanse commandant Valdez staat rotsvast in het geheugen en in de geschiedenisboeken. De slag markeert echter ook het begin van de verwijdering tussen Maurits en Johan van Oldenbarnevelt.

Maurits, zoon van Willem van Oranje, werd al op zijn 16-jarige leeftijd zijn opvolger als stadhouder (naar het Duitse Statthalter, plaatsvervanger) met de snel opgeklommen Johan van Oldenbarnevelt als zijn mentor en coach. Tussen beide leidende mannen in de nog onvrije Hollandse gewesten ontstond een heldere rolverdeling: Maurits deed het knokken, Van Oldebanrnevelt de binnen- en buitenlandse politiek.

De Slag bij Nieuwpoort moest gevochten worden door Maurits maar was veroorzaakt door Van Oldebarnevelt. Hij wilde het leger van Maurits naar Duinkerken hebben waar kapers de Hollandse handel pijn deden. Maurits vond het nogal gewaagd, en verweet na afloop dat Van Oldebarnevelt een grote gok had genomen die hem en zijn leger de kop had kunnen kosten.

Het liep goed af – ten koste van vele doden – maar volgens historici zou Maurits het Van Oldebarnevelt nooit vergeven. En terwijl de landsadvocaat en raadpensionaris Van Oldebarnevelt steede meer werk maakte van de groei en bloei van de Nederlanden en van zijn eigen macht en invloed, begon Maurits aan een tegenoffensief in de jacht op de macht.

De één noemt het de uitkomst van een politiek gevecht, de ander een ordinaire staatsgreep. Feit is dat Maurits Van Oldebarnevelt op 29 augustus 1618 liet arresteren, samen met onder anderen Hugo de Groot. Op 13 mei 1619 werd Van Oldebarnevelt wegens landverraad en hoogverraad op het Binnenhof ter dood gebracht. Hij stierf – zoals op de gravure zo mooi staat – ‘gelyk een helt’. Een politieke executie uit naam van Oranje. Pikant is zeker dat Maurits niet bij de executie aanwezig was.

De zonen van Van Oldebarnevelt zochten wraak voor de in hun ogen moord op hun vader. Hun complot tegen Maurits werd ontdekt, en ook Reinier van Oldebarnevelt stierf door beulshanden. Pikant is ook dat Van Oldebarnevelt uiteindelijk wel een standbeeld kreeg in Den Haag – dat mocht een paar honderd jaar duren -, maar dat het standbeeld niet op het Binnenhof staat, want dat zou alleen maar pijnlijk zijn voor de Oranjes nu.

1 gedachte op “Gelyk een helt

  1. De Televisie-serie ‘De Gouden Eeuw’ is (dus) verplichte kost. Net als de jeugdserie, de websites, het boek en de tentoonstelling.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *