De strafbank

Ik zie het voor me. Gerrit Zalm wil net naar bed gaan. Pyjama aan, tanden gepoetst, nog even heel hard gelachen naar de spiegel, en dan gaat de telefoon. Dijsselbloem. Die belt vast niet om welterusten te zeggen. Een paar minuten later is de beursgang van ABN.AMRO tot nader order uitgesteld. Zalm op de strafbank. De stoom moet uit zijn oren zijn gekomen.

De politiek laat even de tanden zien, maar kan niet bijten. Toen de banken gered moest worden, vergat de politiek keiharde afspraken te maken over anders en fatsoenlijker. En dus kan Zalm nu de vermoorde onschuld spelen. Die ton salarisverhoging voor zijn bankiers was gewoon afgesproken. Wat zeuren ze nu in Den Haag?

Mooi dat er klanten van ABN.AMRO en de ook dapper voortgraaiende ING overstappen naar Triodos en ASN Bank, maar de schaal is zo klein dat er geen grootbankier van wakker ligt. De banken voelen zich weer sterk, en weten dat elke stofwolk toch vanzelf wel weer optrekt. Het boek van Joris Luyendijk gaf ontluisterende doorzichten van het bancaire denken. Ook hoe de politiek wel even stoer doet, maar feitelijk nauwelijks macht en invloed heeft. En hoe banken hun goddelijke gang gaan en morgen zo weer om kunnen vallen.

Het was geen systeemfout, maar een fout systeem. Banken gaan gewoon weer hun goddelijke gang en kunnen morgen zo weer omvallen. De bankencrisis was dé kans voor de overheid – voor en namens ons, dus – dat systeem aan te pakken en anders in te richten. Die kans is nu verkeken. Je zou bijna hopen op een nieuwe crisis. De symboolpolitiek van ageren tegen afgesproken salaris- en bonusbeleid brengt ons in ieder geval geen stap verder.

Redelijk staalhard

Gisteren herdacht Manchester de vliegramp van München van 1958 waarbij een deel van het talentvolle Unitedteam van Matt Busby om het leven kwam. Dat was twee dagen voor mijn geboorte. Gisteren was ook de dag dat wij van een sociaal-democratische minister leerden dat een salaris van 5,5 ton voor een opbouwbankier ‘redelijk’ is. Het kan verkeren. Maar morgen ben ik lekker toch jarig.

Gisteren speelde de Tweede Kamer weer konijn-in-de-koplamp. De nationalisatie van SNS Reaal werd teruggebracht tot een fixatie op het terughalen van bonussen en het jammeren over de ruim half miljoen die de ingevlogen sterke hand Gerard van Olphen nu verdient. Incidentenpolitiek, inderdaad. Heeft er dan niemand oog voor the big picture?

Als een dominee zalfde financiënminister Dijsselbloem gisteren dat we niet op heksenjacht moesten. Helemaal eens. Maar als er maar niet s gedaan wordt aan het bankensysteem en alle systeemfouten en graaigronden, dan is het natuurlijk wachten op bijltjesdag. Want hoe banken ook hun best doen om de bankencrisis in onze schulde te schuiven, zij zijn toch echt begonnen.

Wie dat te vuur en te zwaar bestrijdt, is de voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, oud D66-commissaris-der-koningin Boele Staal. Hij vindt het woord ‘sorry’ maar onzin, en die consumenten en bedrijven wilden dat goedkope geld van de banken maar oh zo graag hebben. Het klinkt een beetje als de dealer die gratis coke en crack uitdeelt en dan de junks verwijt dat ze niet van de shit af konden blijven.

Staal zou zich staalhard moeten schamen tot hij met een redelijk standpunt komt. Door grootheidswaanzin en gegraai van beschamende omvang hebben we nu hier ten lande twee staatsbanken, één bank die met staatssteun is gered, en nog maar één zelfstandige coöperatieve bank. Sorry, maar dat is niet iets om trots op te zijn of een flinke lachbui van te krijgen.

Vroeger waren bankiers keurige kassiers, ze boekten de marge tussen in- en uitleen, en woonden misschien net iets groter dan wij. Nu is dat redelijkheidsprincipe losgelaten, en ziet wat er van kwam. Financiële chaos, crisis alom, en ongeneerde verrijking van de bankierskaste. Staalhard, en niks redelijk. Banken waren er ooit om het financieel verkeer te regelen, nu moeten wij de banken regelen, en opdraaien voor hun geknoei, gegraai en hun ego’s die nog veel te groot zijn voor de kantoorkolossen die tot in de hemel groeien.