De Amerikaanse nachtmerrie

De Verenigde Staten van Amerika. Een prachtig land. Maar al noem je het God’s own country, het deugt niet. En wel hierom. Het land kent een ongelijkheidsniveau dat vergelijkbaar is met dat van Oeganda en de Filipijnen. De inkomensongelijkheid groeit gigantisch, lageropgeleiden verdienen een kwart minder dan een kwart eeuw geleden, het aandeel van de rijkste 1% van de Amerikanen in het Amerikaanse vermogen steeg tot 33%. Dat is geen kloof, dat is een ravijn, een Grand Canyon van ongelijkheid.

Rens van Tilburg recenseerde zaterdag in de Volkskrant Boeken ‘The Price of Inequality’ van de Amerikaanse econoom en Nobelprijswinnaar Joseph E. Stiglitz. In zijn boek breekt Stiglitz met het nog steeds gangbare en overal voor waar gesleten verhaal dat inkomensongelijkheid nu eenmaal de te betalen prijs is voor de zegenrijke kapitalistische dynamiek, de school van Romney, zeg maar.

De kans om je op te werken is in de V.S. veel kleiner dan in menig Europees land. Het is niet langer het land van de onbegrensde mogelijkheden, maar een keiharde klassenmaatschappij waarin een rijke elite rijker wordt en enorm veel macht heeft. De Amerikaanse droom is een nare droom, een nachtmerrie. En daarom dramt de elite er zo op dat het helaas je eigen schuld is als je het niet maakt.

Zo is de Verenigde Staten van Home of the Brave het land geworden van rijk en arm, van een verpauperde, slecht betaalde en onverzekerde onderklasse, van bijna 10 miljoen gezinnen die hun huis kwijt raakten en nog velen meer al hun spaargeld met weinig kans om ooit nog uit schulden en ellende te komen.

En waar wij op veilige afstand Barack Obama zien als de wederkomst van Christus, voelen veel Amerikanen zich door hem verraden. De beloofde ´change´ was een woord, geen daad. ´Nooit in de geschiedenis van deze planeet hebben zo velen zo veel gegeven aan zo weinigen die zo rijk waren zonder daar iets voor terug te vragen,´ aldus Stieglitz over het overeind houden van banken zonder enige concessie of eis tot regulering.

Door de grote naoorlogse welvaartsgroei dacht iedereen dat de V.S. echt the land of plenty was waar iedereen die maar wilde aanpakken de droom kon leven en succes op zijn pad zou vinden. Die zeepbel is gebarsten. De Verenigde Staten zijn een land dat gebouwd is door pioniers, landveroveraars, revolverhelden, en grootgraaiers. Die all out kapitalisten pompten weliswaar fortuinen in de Carnegie Hall, Frick Collection, Getty Museum en ander moois, het waren hun bescheiden aflaten voor het leegroven van het land en het arm houden van zovelen.

Een echte sociale revolutie heeft de V.S. nooit gekend. Alles wat riekte naar verzet werd de kop ingedrukt, neergeknuppeld, en weggezet als ´rood gevaar.´ En in de tussentijd ging de plundertocht gewoon door. Zo is de V.S. nu eerder een ontwikkelingsland dan een inspirerend en voorbeeldig wereldleider. Daar zal ´Four More Years´ voor Obama helaas geen structurele verandering in brengen.