Gebrek aan autoriteit

Hein.BalkenendenormHet heette de Balkenendenorm. Nu is het de Wet normering topinkomens. En keer op keer is daar weer gedonder over. Balkenende is allang weg van zijn eigen norm met 2,5 keer Balkenende voor Balkenende. Nee, het zijn de uitzonderingen die telkens weer worden gemaakt en zo de norm lijken. Zoals nu voor de nieuwe directeur van Autoriteit Financiële Markten, Femke de Vries.

De Vries is natuurlijk weer zo bijzonder en zo bijzonder geschikt dat zij € 40.000 mag plussen boven de genormeerde topinkomens. Het is de individuele uitzondering die gemaakt mag worden binnen de wet. En dus is er geen wet van Meden en Pezen, maar eigenlijk niet meer dan een regeling waaraan voldaan kan – niet moet – worden. Niet gek dat er dan dus elke keer weer gelazer over is. Gebrek aan autoriteit en duidelijkheid.

Maar ach, het valt allemaal in het bijna-niet bij Joris Luyendijk zijn zoektocht in de Londense City naar het hoe en wie en wat van de bankencrisis. Ik ben zowat de laatste die zijn Dit kan niet waar zijn las en bij mij beklijft het gevoel dat er een enorm monster rondwaart dat bij fail de wereld zo ongeveer kan laten stoppen met draaien. Die dreiging is zo groot dat we er niets mee kunnen. Niet zo gek, we kunnen al niet eens zo’n op het oog simpele Balkenendenorm duidelijk en eenduidig tot wet verheffen en ons er ook aan houden.

En om aan te tonen hoe kwetsbaar we zijn is er de beursnedergang deze week en de vele boze en tranende Chinezen die slechts waren opgegroeid met voorwaarts, vooruitgang en groei. Die zien nu veel van hun geld verdampen omdat de groei wat afremt in het grote rijk der Mandarijnen. Dit kan niet waar zijn, dachten de Chinezen, maar dan hadden ze Luyendijk maar moeten lezen.

Door de bank genomen

Bailout,usaJoris Luyendijk schreef een aantal jaren geleden een succesvol en boeiend boek over Israël, Palestijnen en beeldvorming. De titel Het zijn net mensen zou ook een toepasselijke zijn geweest voor Luyendijks nieuwste boek Dit kan niet waar zijn over de bankencrisis van 2008 en de stand nu. De conclusie van Luyendijk is keihard: we hebben niets geleerd. En de bankencrisis kan morgen zo weer gebeuren.

Wie wel wat hebben geleerd, zijn de bankiers. Deze insiders begrijpen dat ze niets te vrezen hebben van de outsiders, van jou en mij. We piepen wat, vinden het een schande, maar zeuren liever over een koningslief of kijken massaal Boer zoekt vrouw. En dus gaan banken gewoon hun goddelijke gang, gedreven door perverse prikkels en opgejaagd door elkaar. En als het fout gaat? Dan betalen wij. Want voor al die enorme salarissen nemen bankiers echt geen ondernemersrisico.

In Tegenlicht van de VPRO mocht Luyendijk in een bijna-dialoog zijn zoektocht in Engeland naar het wat en hoe en het geheim van banken en hun crisis voor ons duiden. Met al zijn charme en fijne voordracht kreeg ik toch de riebels op de rug van zijn bevindingen en conclusies. We zijn door de bank genomen, en vandaag en morgen doen ze het weer. De geglobaliseerde financiële wereld is te groot voor landelijke bestuurders. Grip? Vergeet het maar. We mogen bijpassen als het fout gaat.

Inmiddels voelen banken zich weer sterk genoeg. Het is volgens Luyendijk weer business as usual. Graag laten ze ons geloven dat 2008 een weeffout was en dat het bancaire systeem sterk genoeg is om dit op te lossen. Lou Reed schreef het al: “behalve half of what you see, and none of what you here.” En des te harder Gerrit Zalm lacht, des te meer jij en ik op onze hoede moeten zijn. De banken zijn gered. Maar wie redt ons?