Bibberhaai

Ik denk dat ik Jaws drie keer heb gezien en had daar graag een vierde keer aan toegevoegd, jammer dat RTL7 gisteren pas tegen middernacht startte met de classic die van Steven Spielberg in één take een grote meneer maakte in filmland. Grappig dat RTL voorafgaand aan Jaws Das Boot uitzond, een film over een heel ander onderwatergevaar.

Een haai als hoofdpersoon die maar steeds niet in beeld komt. Het duurt tot diep in de film voordat we eindelijk de enorme haai te zien krijgen. Spielberg bouwt de spanning fantastisch op, geholpen door de aanzwellende cello’s en de rommelende pauken van de Oscar winnende componist John Williams. Het was wel een beetje toeval. De mechanische haai was zo vaak kapot dat Spielberg het wel anders moest oplossen.

Spielberg was nog maar een rookie, een getalenteerd jochie van 29 jaar dat voor een paar miljoen dollar de film mocht maken waar niemand echt grote verwachtingen van had. Maar Jaws werd de blockbuster van 1975 en haalde aan de kassa’s het toen ongekende bedrag van meer dan $ 100 miljoen op.

De haai zette flink zijn tanden in onze diepste angsten. De grootte en de dodelijke slagkracht van de predator zijn indrukwekkend en – voor wie vatbaar is – angstaanjagend. Geleerden zijn het nog steeds niet eens of de haai het nu wel of niet ook op de mens heeft gemunt, of dat wij slechts bijvangst zijn voor de kortzichtige haai die ons zwemmend en spartelend vaak verwart met een zeeleeuw of andere prooien. Het is en blijft een bibberhaai, een woord dat altijd in mijn hoofd zat en blijkt te komen uit een oude Pipo-serie: aai, aai, de bibberhaai. Tsja.

Jaws is een klassieker, Spielberg is buitencategorie. Van de drie hoofdrolspelers leeft alleen Richard Dreyfuss nog. Robert Shaw, de wraakzuchtige kapitein die in de Tweede Wereldoorlog tussen de haaien had gedobberd, overleed een jaar na de release van Jaws, Roy Scheider – Police Chief Brody – in 2008. De nep-nep-haai doet nu een ongevaarlijke act in de Universal Studio’s.

Volgende week gaat Spielbergs Lincoln in Nederland in première, een grote film met een giga-budget en een sterrencast, met Daniel Day-Lewis als Abraham Lincoln die The Civil War en de slavernij moet beëindigen, beide doet, en daarvoor met zijn leven moet betalen. Op 15 april 1865 wordt de president in Ford’s Theatre in Washington doodgeschoten door de acteur John Wilkes Booth. Als Mozes die het beloofde land niet inmocht, zo zou Lincoln het begin van de emancipatie van de slaven en van de wederopbouw niet zien. Voor hem was het een ontijdig THE END.

We the People

We verklaarden hem heilig, en toen viel hij tegen. Maar Barack Hoessein Obama heeft zijn four more years en liet vanmiddag in Washington zien en horen dat het wat hem betreft geen saaie tweede termijjn wordt. Hij perste er een mooie inauguratiespeech uit, hamerde op eenheid – One Nation -, maar kwam wel mooi met zijn eigen en uitgesproken democratische agenda.

Zoals Elco Bosch van Rosenthal twitterde: ‘beter en politieker dan 4 jaar geleden, deze speech.’ En volgens hem was het onderliggende thema: “I won, now piss off.” Zeker. Obama durfde nu de handschoenen af te doen en met blote handen de strijd in het Congres op te pakken. De Republikeinen liggen toch dwars, dus dan kun je maar beter vechten over de punten die jij belangrijk vindt.

De eed ging op de bijbels van Lincoln en King, en in zijn speech zaten veel verwijzingen naar de geschiedenis van de V.S., naar de Patriots van 1776, de slavernij, de zweep en het zwaard, en de waarden die over 40 jaar en over 400 jaar nog steeds staan voor de Verenigde Staten, en waar wij dan altijd wat moeilijk gaan schuiven op onze stoel.

Nu was er de Obama van climate change, van equal pay en equal rights en van gay rights, en de noodzaak van een samenleving om te zorgen voor hen die tegenslag en grote klappen krijgen, niet als teken van zwakte, maar als teken van kracht. Wij kennen die zinnen wel. En ook mooi was de claim om bruggen en highways te bouwen en scholen om werkend Amerika op te leiden, een steek naar een ieder die de overheid maar niets vindt of zelfs dood wenst.

Newtown. Hij sprak het uit, maar de dissonant was toch dat er over gun control niets kwam, terwijl dat toch één van de zeven grootste plagen is in de V.S. Pick your fights. En zo goed als Obama de tijden van toen aanhaalt als brandstof voor nu, zo zullen de NRA’s en alle gun lovers dezelfde tradities aanhalen om hun gelijk te bewijzen. Beetje gelijkspel wordt het dan.

Hij was Christus, bleek sterfelijk, en is nu gewoon mens, lid van de grote Amerikaanse gemeenschap, We the people. Hij hakkelde toch weer even bij de eed, maar zijn speech stond als een monument van retoriek, inhoud, timbre en timing, en een agenda die zelden of nooit op dit podium zo wordt gehoord en verwoord. Je zou er zomaar optimistisch van kunnen worden. En dat is zeker wat de Amerikanen nu meer dan ooit goed kunnen gebruiken. Of zoals hij net mailde: “Now it’s time to finish what we started – let’s get going.”