De mestvaalt der geschiedenis

Steeds vaker werd hij een Maffiabaas genoemd. De oranje Mussolini. De afkeer van hem in de VS was zo groot dat er een recordopkomst kwam om de zelfverklaard beste president aller tijden richting de uitgang te schoppen.

Lang leek Joe Biden de volstrekt ongeschikte uitdager, een zwaktebod en compromis van de Democraten die geen idee hadden hoe ze de zo verfoeide Trump op de knieën moesten krijgen. Maar Sleepy Joe, volgens Trump de zwakste presidentskandidaat ooit, deed een wonder en won the public vote met zo’n 4 miljoen stemmen.

Na een rondje golf zal Trump nu ergens aan het decomposteren zijn, gekwetst in zijn oversized ego, zinnend op wraak en zijn comeback. We gaan het zien. Voor het moment is de hopeloos verdeelde VS in ieder geval verlost van een nare, narcistische en racistische bully die voor de gezondheid van het land snel naar de mestvaalt van de geschiedenis moet.

De olifant die het uitzicht belemmert

Mark Rutte is vandaag 10 jaar premier, maar het lijkt me niet het moment om dat groots te vieren. Daarnaast zijn we – vermoedelijk – nog lang niet van hem af, dus die taart komt nog wel een keer. Hij lijkt zo kleurloos en ongrijpbaar en ideologisch maagdelijk, maar het is opvallend hoe populair hij nu na een decennium (nog) is.

Er zit weinig sleet op de tefal, hij is handig en behendig, doet zijn vak als eerste onder zijn gelijken gewoon goed, en waar hij glijdt of blundert, is er altijd wel een besmuikte sorry of een vette lach die alles dooft. Hij is een soort tienkamper, hij kan veel dingen heel aardig, zonder heel veel zweet en uitsloverij. Hij is liberaal, maar geen scherpslijper. Hij verkoopt al het tafelzilver aan de markt, maar gaat net zo graag weer met andere partijen pogen het nodige terug te kopen.

‘Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert,’ zo zei hij ooit. Verwacht van Rutte dus geen vergezichten, het heden is al lastig genoeg en grote woorden slaan zo terug in je gezicht. Aanpakken, doorpakken, inpakken. Strak in het pak, de hand veegt nog even door het haar, en laatste blik op zijn mini-gsm, en hij kan er weer uren tegen in de Kamer en aan het eind denkt iedereen: hij deed het prima, maar waar ging het eigenlijk over?

Rutte heeft het gehad met ons

De aanvoerder van Vak K. trekt het niet meer. ‘Hou je bek’ schimpte Mark Rutte richting Feyenoord-supporters die zich in de Kuip niet aan de zwijgplicht hadden gehouden.

Mark Rutte heeft het wel gehad met ons. Hij heeft het streng geprobeerd, aardig, begripvol en dreigend, maar het volk wil niet luisteren. Lange Frans, Doutzen Kroes en andere intelligentsia maken zijn leven nog zuurder en ‘doen niet meer mee’, tenzij zij of naasten ziek zijn, dan staan ze te piepen in de rij om voorrang.

Rutte zei gisteren precies wat hij vond en voelde. Zijn onderdanen zijn ondankbaar, dom en niet voor rede vatbaar. En daarbij heeft hij het probleem der geloofwaardigheid van zichzelf en van zijn schoenenreus Hugo de Jonge waar het eerdere elan snel aan het verdampen is. Geloofwaardig en doortastend beleid is ver te zoeken, en de verkiezingen werpen hun negatieve schaduwen vooruit.

De harde maatregelen die Rutte nu niet wil nemen, slaan straks als een boemerang op hem terug. Dat kan hem zijn volgende premierschap kosten. En de dagen van Hugo de Jonge lijken geteld. Hij heeft nu een half jaar de tijd gehad om testen en tracking in snelheid op orde te krijgen. Dus tot hem zou ik willen zeggen: ‘hou je bek, en ga leveren wat je de hele tijd belooft.’

Weerzien met 1981

Een film blijft die film, maar je verandert zelf. Dat merkte ik toen ik deze week na 39 jaar weer naar ‘Blow Out’ ging. Ik zag de film ooit toen ik in Rotterdam woonde en na een geflipte rechtenstudie zoekende was naar wat ik zou willen en kunnen. Dat kwam best goed, maar in 1981 was ik daar niet zo zeker van.

Ik vond het een moeilijke tijd in een grijze stad. Film werd mijn uitgenoot en ‘Blow Out’ zal ik gezien hebben in Lumière, de bioscoop waar Lijnbaan en Kruiskade kruisten. Terug naar huis betekende de woeste wereld van de West-Kruiskade en de smalle straten achter de Heemraadssingel, al een eind op weg naar Sparta.

John Travolta was maar vier jaar ouder dan ik, maar hij had zijn carrière een stuk beter op gang. Na ‘Saturday Night Fever’ en ‘Grease’ speelde hij de hoofdrol in de thriller ‘Blow Out’ van toen tovenaar Brian de Palma. De film ‘jat’ het thema en titel van ‘Blow Up’ van Antognioni en verwijst – ltterlijk ook inde film zelf – naar de Zapruder-film van de moord op Kennedy.

Travolta is een geluidsman die een moordaanslag op presidentskandidaat McRyan op tape krijgt. De auto van McRyan vliegt het water in (een verwijzing naar Chappaquiddick en Edward Kennedy), Travolta redt een vrouw uit de auto en dan ontrolt zich een kat-en-muis-spel dat ook 39 jaar later niet goed afloopt.

Het kwaad ligt op de loer

De nieuwe Zomergaste loopt zich al warm, maar ik moet het toch nog even over de vorige hebben, strafrechtadvocaat Inez Weski. Ik had de live-uitzending gemist en toen ik hoorde dat ze eigenlijk niets over zichzelf wilde vertellen, werd ik ook niet enthousiast om de uitzending alsnog te bezien.

Gelukkig heb ik dat wel gedaan. Zij was niet uitgenodigd om zichzelf binnenstebuiten te keren maar om ons haar favoriete tv-avond voor te schotelen en dat deed ze, en hoe, heftig bij grote vlagen. Van een Amerikaanse chain gang bij een Amerikaanse gevangenis naar een lawine bij goudzoekers in Alaska. Glorie en de lynching van Benito Mussolini. Gruwelijke executies van Joden door Duitse Einsatzgruppen en ‘gelukkig’ vastgelegd voor het proces van Neurenberg tegen Nazi-kopstukken waarover ik net het heftige en fascinerende ‘East West Street’ van Philippe Sands lees.

Het was achteraf goed dat ik dit niet achter elkaar als één uitzending zag. Nu kon ik tussendoor ademhalen. En tijd en geestelijke ruimte vinden om in de spiegel te kijken die zij voorhoudt. Hoe zij ziet dat grondrechten spielerei zijn geworden, dat de rule of law op de tocht staat en dat overheden geen natuurlijke bondgenoten van burgers zijn.  ‘Genocides zijn het refrein van de samenlevingen.’ Zwaar, pessimistisch, maar ook met scheuten hoop.

Inez Weski hield de spiegel goed vast en zichzelf buiten beeld. Tot het over de beeldhouwer Zadkine ging en de connectie er was met een Joods verleden in wat nu Wit-Rusland heet. Weski weet hoe gevaarlijk het is om alles over jezelf breed buiten te hangen. Het kwaad ligt op de loer.

Stockholmtrauma

De moord op de Zweedse statsminister Olaf Palme bleef 34 jaar een raadsel, vooral door geknoei van de politie. De waarschijnlijke dader Stig Engström bood zich diverse malen bijna aan, maar door zijn tegenstrijdige verklaringen werd hij juist als onbetrouwbare getuige in plaats van dader gezien. Voer voor completdenkers.

Met zoveel politioneel geknoei verbaast het dat er nu zoveel Zweedse politieseries te Netflixen zijn. In mijn jongensjaren smulde ik van de boeken van het schrijversechtpaar Sjöwall en Wallöö en hun eigenzinnige en kritische kijk op de Zweedse maatschappij en de politie waar veel mis was, een soort voorbodes op het Palme-drama.

Engström zou premier Palme – de Zweedse Joop den Uyl – op 28 februari 1986 op straat in Stockholm in de rug hebben geschoten. Hij bleef dus echter altijd uit beeld, en pleegde in 2000 zelfmoord.

Bij een rechtszaak nu zou Engström niet veroordeeld worden. Daarvoor ontbreekt na al die jaren teveel hard bewijs. Had men hem toen in 1986 direct doorzien, dan was Zweden een langdurig trauma bespaard.

American Psycho

American Psycho. Het schokkende boek van Bret Easton Ellis is president geworden. Donald J. Trump. Fake president. Zijn voormalig defensieminister Mattis verwoordde het gisteren pijnlijk treffend: ‘Donald Trump is de eerste president die ik heb meegemaakt die niet probeert het Amerikaanse volk te verenigen of zelfs maar doet alsof. Integendeel, hij probeert ons uiteen te spelen.’

Voor een photo opp met een bijbel die hij nooit leest liet hij bij zijn eigen achtertuin vreedzame demonstranten beschieten, in elkaar slaan en bestoken met traangas. Deze American Psycho doet alles om herkozen te worden. Hij dreigde zelfs met het leger. Maar dat slaat nu terug in zijn gezicht.

De geesten zijn uit de flessen. Van Minneapolis is het protest sneller dan Trump kan tweeten overgeslagen naar alle 50 al lang niet meer Verenigde Staten en naar Toronto, Parijs en Amsterdam, hoewel het in onze hoofdstad wel erg veel en lang gaat over appende bestuurders in plaats van het racisme dat maar niet uit wil doven.

George Floyd is dood. Minneapolis’ finest zullen wel lang achter de tralies komen. Maar het is op zijn best een noodzakelijke eerste stap op de lange weg die we samen moeten gaan naar gelijkheid, gelijkwaardigheid en gerechtigheid. All are welcome staat er op het kerkbord achter Trump. Hij was ziende blind. Hoe symbolisch.

Wachten op Godot

“Houd de moed erin!” Dat zei minister Van Engelshoven na een werkbezoek aan Nationale Opera & Ballet, Amsterdam Sinfonietta en het Holland Festival die haar duidelijk maakten dat je niet alles maar kunt opvoeren door het klein te maken en dat de 1,5 meterregel en 30 of straks wellicht 100 bezoekers onrendabel en een enorm affront zijn. Het kan niet, het past niet.

Oh zeker, de minister heeft € 300 miljoen voor de ergste nood. Giro 555 voor verweesde cultuur. Amsterdam pulkt wat uit een noodfonds. Maar we wisten het al en kregen het bevestigd: kunst en cultuur hebben geen prioriteit. Acteur, danser, fluitist, het zijn geen essentiële beroepen.

Het is altijd hetzelfde. Als er crisis is, dan is het geld harder nodig in de harde economie dan in die softe cultuur. Brood voor spelen. En gaat het economisch top, dan moet de cultuursector ondernemend de markt op, want daar staan potten met goud.

De culturele sector blijft speelbal van overheden, met leuke plannen vol maatschappelijke relevantie voor potjes met geld en een ongewisse toekomst. We zijn geknecht en verslaafd. Daar moeten we vanaf. We moeten creatief het initiatief nemen. Van de overheid komt het niet. Dat is Wachten op Godot.

Land of Hope and Sorry

Ik keek vanochtend een filmpje terug van de TED Talk van Yuval Noah Harari over waarom de mens de wereld regeert. Zijn verhaal is simpel: samenwerking. En dan vooral samenwerking op grote schaal.

Uiteraard denken de Britten daar heel anders over. Dat doen ze over alles, altijd. En dus kiezen de Britten niet langer voor samenwerking op grote schaal, maar een eigen kanaal om groots en meeslepend verder te kunnen leven.

Harari maakte het zo duidelijk. Chimpansees kunnen ook best samenwerken, maar slechts op een kleine schaal, en daarmee zijn ze kansloos tegen ons, Homo Sapiens.

Het heeft even geduurd, maar dan hebben we ook wat: een Brexit. Wat het tot nu toe – net voor de officiële scheiding – heeft opgeleverd, is een diep verdeeld land. Dat is niet handig als samenwerking je grote kracht moet zijn.

Britannia rules the waves. Das war einmal. Maar de Farage’s blijven het evangelie van een trotse toekomst toeteren. We gaan het zien. Of beter: zij gaan het zien. En voelen. Land of Hope and Sorry.

Makke lammetjes

Dom. Naïef. Verkeerd voorgelicht. Onoprecht. Vals. Wat Toine Beukering ook was of is of mankeert, hij is ongeschikt als voorzitter van de Eerste Kamer. De voormalig brigade-generaal vindt dat Joden maar weinig verzet boden in de Tweede Wereldoorlog. “Dat zo’n dapper strijdbaar volk als makke lammetjes gewoon (sic) door de gaskamers werd gejaagd.”

Beukering is van Forum voor Democratie, de partij die steeds onfrisser begint te ruiken, maar de oud-militair vindt zichzelf een ‘overtuigd liberaal.’ Zijn opmerkingen over het weinige verzet van Joden was voor hem juist brandstof om in het leger te gaan. Dat nooit meer, zo had hij gedacht. Tsja. Impliciet de Joden zelf de schuld geven van hun ondergang. Je moet maar durven.

Beukering had beter kunnen weten en zich meer kunnen verdiepen en lezen. Het boek ‘Vogelvrij. De jacht op de Joodse onderduiker’ van Sytze van der Zee, bijvoorbeeld. Hoe er naast en na de razzia’s individueel of in kleien groepjes werd gejaagd op Joden. En hoe mensen niet te beroerd waren hun buren aan te geven of kopgeld van 5 of 10 gulden op te strijken voor een uit zijn onderduikplaats gesleurde Jood.

Nederland kent het relatief hoogste percentage vermoorde Joden. Heel erg welkom waren ze hier niet. De Duitsers werden ‘keurig’ geholpen bij het traceren, uitsluiten, concentreren, opjagen en op transport zetten van onze Joodse landgenoten.
In zijn boek citeert Van der Zee uit het boek ‘Na de ondergang’ van politicoloog Ido de Haan. De Haan constateert: De ondergang van de Joden speelde zich af om de hoek, voor de deur, op de trap, in de huiskamer. Iedereen kon zien dat ze ontrecht, mishandeld en vernederd werden. En al konden waarschijnlijk de meesten zich geen voorstelling maken van de wijze waarop de Joden zouden worden gedood, sommigen waren zelfs niet in staat het leed dat zich zo dichtbij afspeelde, onder ogen te zien.

Als er al makke schaapjes waren, dan waren dat heel veel Nederlandse landgenoten die het wel best vonden en graag de andere kant opkeken en leeggekomen huizen van Joden leegroofden en in bezit namen. Het is een schaamtevolle episode in onze geschiedenis. De kronkelende gedachten van dit neo-kamerlid hebben we echt niet nodig om dit nog een keer te onderschrijven.