Meester van het licht

MR-TURNER-014-600x360

De Londense schilder William Turner wordt wel de ‘meester van het licht’ genoemd. De Britse regisseur Mike Leigh maakte over hem de fraaie film Mr. Turner met een fenomenale Timothy Spall die naast al het licht – The Sun is God – ook de duistere kanten van Turner belicht.

Spall speelt Turner als een grommende beer die lak heeft aan conventies en geen behoefte heeft aan affectie en relaties. In plaats van verantwoordelijkheid te nemen als man en vader, vindt hij het wel best dat zijn vader hem helpt in en om zijn atelier. Turner lijkt dan eerder een verwend kind dan een volwassen schilder.

Zijn relatie met vrouwen is moeizaam, so to speak. Zijn zusje overleed toen hij acht was, zijn moeder werd krankzinnig en stierf jong, en daarna werd het – behalve laat in zijn leven – nooit echt wat met vrouwen. Hij zorgde niet voor zijn ex-vrouw en zijn kinderen, de huishoudster was er om af en toe in het kruis te grijpen of de boekenkast in te beuken, een bordeel was er voor inspiratie, net als een aangespoeld vrouwenlijk.

De film is relatief lang, en traag als de tijd die hij verbeeldt. Het latere leven van Turner valt samen met de komst van een nieuwe tijd met uitbreiding van het spoor, de komst van de concurrent de camera, en – in zijn Londen – de wereldtentoonstelling van Crystal Palace van 1851.

Zijn steeds abstracter en vager wordende schilderijen passen in die nieuwe tijd, maar werden veel minder gewaardeerd dan zijn vroegere, herkenbaarder werk. Queen Victoria vond het vreselijk, maar dat had ze wel met meer dingen. De moeizame relatie van Britten met seks is vintage Victoria. Ook in die zin was Turner zijn tijd ver vooruit.

De eenzame schutter

GoghIn 2003 maakte Theo van Gogh de film 06/05 over de moord op Pim Fortuyn. Het was een goede thriller met een nooit bewezen samenzwering als leidmotief. Nu is er de film 2/11 over de moord op Van Gogh een jaar later, en ook nu wordt de officiële lezing van de eenzame schutter betwist.

Het zijn vaak de eenzame schutters – lone wolfsdie aandacht trekken en iets groots willen doen. Maar vaak ook wordt de lone wolf als scape goat gebruikt, de eenzame schutter die geslachtofferd wordt om een groter plot te verdoezelen. Kijk naar 22 november 1963, de moord op JFK in Dallas.

Van Gogh werd vermoord door Mohamed Bouyeri, beter bekend als Mohamed B. Minder bekend, want nooit echt uitgezocht, was dat B. allang voor de moord op Van Gogh bekend was bij de AIVD. Recente uitspraken van hoofdofficier van justitie Frits van Stralen daarover lijken de Tweede Kamer dan nu eindelijk te dwingen om – alsnog – serieus werk te maken van moord en complot en de ware rol van de AIVD, iets wat de verantwoordelijken niet wilden en niet deden.

2/11 van de ‘vrienden van Theo’ Gijs van de Westelaken en Theodor Holman probeert nu alsnog de onderste stenen boven te krijgen. De film is nu al een succes, alleen al doordat de Tweede Kamer nu een debat houdt over de moord. Misschien dat Den Haag dan alsnog doet waar het in 2004 en de jaren daarna geen zin in had of de kloten niet voor had. Benieuwd naar de film. En het debat.

Bloed, zweet en tranen

Bruce-Springsteen-Pressebild-Januar-2014-Sony-Music_image_660André Hazes. Met bloed, zweet en tranen en heel veel bier haalde hij de 53 jaar. Gisteren was zijn tiende sterfdag. Onze geliefde volkszanger werd weer rijkelijk bewierookt. Hoe uniek hij was. Van de blues. En hij had een randje. Dat maakte hem echt. Ja echt, een randje.

Over de doden niets dan goeds, en Hazes leeft 10 jaar na dato nog steeds gewoon door en is van camp en cult tot megaster in ruste geworden. Tsja, dat randje. Dat hebben de Jantjes Smit van nu niet, betoogde de randjesdeskundige bij RTL.

Bruce Springsteen heeft wel een randje. En wat voor een. Hij is niet voor niets The Boss. Baas boven baas. En terwijl wij terugdachten aan Dré, vierde Springsteen zijn 65e verjaardag. Met bloed, zweet en tranen en de energie van een eeuwig jonge God staat Springsteen op deze pensioengerechtigde leeftijd hoog bovenop de Olympus der grote muziekgoden.

Al een jaar of 40 speelt Springsteen alsof elk concert en elke plaat zijn laatste kan zijn. Terugdenkend realiseerde ik mij dat het dan toch ook al zo’n 30 jaar her moet zijn dat ik The Boss in De Kuip in Rotterdam zag, hoewel ‘zien’ van die grote afstand een groot woord is. Ik herinner mij ook de bewegende tweede ring van De Kuip, vibrerend onder de dansende massa. Bij Feyenoord heb je dat niet vaak. Maar daar heb je wel veel bloed, zweet en tranen. En veel bier om het weg te spoelen.

Het oproer kraait

samsom2Deze week overleed Harry Verheij, verzetsman, februaristaker en vele jaren voor de CPN wethouder in Amsterdam. Een groot man uit andere tijden. Nog verder terug in de tijd was het in de hoofdstad de tijd van onderkoning Floor Wibaut. Gisteren kreeg ik van vrienden zijn biografie Wibaut de Machtige, met de M van machtige in kapitaal, en dat zegt alles.

Verheij, Wibaut (foto), het waren mannen van graniet, mannen die de wereld beter wilden maken dan hij toen zeker nog niet was. Nu klagen we vaak over gebrek aan grote mannen (laat staan vrouwen), en dat klagen is vooral sociaaldemocratisch van klankkleur.

Twee dramatische verkiezingen, desastreuze peilingen en het oproer kraait weer alom. Ik las dat het zelfs Code Rood is. Leuk gevonden. Veel van dat oproer is gericht op Diederik Samsom die feitelijk partijverraad voor de voeten wordt geworpen. Zo gaan we met elkaar om.

Wouter Bos liet deze week ook even zien hoe het moet. Ella Vogelaar – ze is al gevloerd – kreeg van Bos nog wat trappen na, goed voor diep rood. Des te gênanter als je ziet hoeveel sociaaldemocratische vrienden op die posities zaten (en zitten) bij corporaties waar miljarden is verpokerd. Maar daar hoorde je Bos niet over.

Het oproer kraait. Het electoraat haakt massaal af bij een partij die het een roept en het ander doet. Een partij die losgezongen is van eigen tradities en waarden. Was het maar waar dat de Brutus-aanslag-in-voorbereiding op Diederik Samsom het probleem dat PvdA heet zou oplossen. Dan zou ik direct van de partij zijn.

Zonder kroeshaar

RIJSWIJK-SINT EN PIETIk verbaas me over weinig, maar de bijna-burgeroorlog over Zwarte Piet doet mij fronsen. Hoe een toch tamelijk onschuldig oud kinderfeestje de lakmoesproef van wie fout en wie deugt is geworden. Ongenuanceerd zwart-wit (ja, sorry..) en met grote woorden en heftige verwijten.

Gelukkig hebben wij het poldermodel. Elk probleem kan in de polderblender en wordt teruggebracht tot een zouteloos maar werkbaar compromis. Zo is Zwarte Piet nu ook door die wasstraat gehaald, en ziet: Zwarte Piet is niet meer zwart, maar bruin. En Bruine Piet heeft geen oorbellen meer, geen grote rode lippen en ook geen kroeshaar.

Zwarte Piet is zo nog wel, maar is toch niet meer. Een probleem opgelost door al het scherps er af te slijpen. Raar is het wel. Want die Zwarte Piet – de negerslaaf – is nu onherkenbaar, want kroeshaarloos, en tot bruin gepoetst. Wie kan hier nu blij mee zijn?

Ik las dat Zwarte Piet (Bruine Piet, dus) nu ook op het paard mag zitten. Het klinkt als vooruitgang. Maar hoe zit het eigenlijk met de Sint? Die ontspringt tot nu toe alle dansen. Terwijl hij toch ook van gisteren is, een geloof van geldjacht en misbruik vertegenwoordigt, en met een zak watten de eminence grise loopt te spelen. Kan dat zo maar blijven?

Er deugt veel niet aan Sinterklaas. De roe, mee in de zak naar Spanje, de angst, de geverfde man, de wattenbaardman, maar het is een kinderfeest dat velen vreugde doet. Wie het niks vindt: hij of zij blijve er weg. Het standaardantwoord op al dan niet vermeend onrecht is bij ons maar al te vaak de roep om verbieden. Daar zou dat poldermodel eens wat creatiever mee om moeten gaan.

A Day in the Life

Beatles6 Juni. Herdenkingsdag. Van D-Day. De invasie in Normandië in 1944 en het begin van het einde voor Hitler-Duitsland. En B-Day. De invasie van The Beatles in 1964 op Nederlandse bodem, de rondvaart door de Amsterdamse grachten, en hun concert in de veilinghal van – jawel – Blokker. Those were the days.

Vroeger was je voor The Beatles of voor The Stones. Een soort Ajax – Feyenoord. The Fab Four verloor de wedstrijd wie het langste meegaat. Zo rond 1970 was het gedaan met The Beatles, en – zo blijkt – toen begonnen de Stones pas warm te draaien. Want ruim een halve eeuw na Time is on my Side is de tijd inderdaad nog on their side en staan de Britse veteranen straks voor een miljoen of 2 op Pinkpop.

Het was pijnlijk en grappig gillende bijna-bejaarden op Maastricht-Aachen Airport gisteren toen de 737 van The Stones er landde. Er was in een halve eeuw niets veranderd. Alleen was iedereen ouder geworden. Jan Smeets is dat ook. The Godfather van Pinkpop is nu ook bijna 70, maar still going strong. Voor hem is het morgen veel meer dan A Day in the Life. Het moet voor hem een fantastisch hoogtepunt zijn.

In 1964 in die Amsterdamse grachten waren The Beatles vriendelijk en benaderbaar en Holland was braafjes zwart-wit. Een halve eeuw later zijn hun rivalen – ooit de neefjes van de duivel – nu de brave mannen die rustig in hun Limburgse kasteelhotel wachten op de aankondiging door Jan Smeets. It’s Only Rock ‘n  Roll, but They Like it…

Europanisch

europa4Wubbo Ockels is dood. Hij is een ster. Wim Kieft was een ster. Hij was bijna dood. Drugs en alcohol. En hoe schijnen de sterren van Europa? Met een opkomst van 1:3 is comateus waarschijnlijk een adequate beschrijving.

We komen er maar niet uit. Voor Europa. Tegen Europa. Tegen dit Europa. Minder Europa. Tegen alles. Nederland verplaatsen uit Europa. Europanisch. Waar gaat het over? Het is zoals de VVD in een ronkende advertentie vandaag zo treffend verwoordde: niet onvoorwaardelijk voor Europa. Waar Europa tegen ons werkt, is de VVD ook tegen. Goh.

De claim van de VVD: stem voor Nederland. Niks Europa. Eigen land eerst. En dat Europa is maar een rare abstractie op afstand, moeilijkdoeners, pennenlikkers, regelneukers, zakkenvullers. Alleen als we er echt iets aan verdienen, dan zijn we voor Europa. Tenzij.

Morgen wordt geen mooie dag. Willem Kieft moet met nog geen € 15 per dag zien rond te komen. Berooid, maar wel clean. De Amsterdamse politiek kibbelt verder als het schoonplein van de voorschoolse opvang.

En Europa wordt geen millimeter populairder. Behalve bij Eritreeërs in Amsterdam, bijvoorbeeld. ‘Europa is toch het paradijs’ is de kop van het hoofdartikel van Het Parool. Daar weten ze wel hoe goed wij het in Europa hebben. Maar zij mogen niet stemmen. Wij wel.

Brighton Rock

uriah-heep-bNiks fly-drive, niks Kanaaltunnel, in mijn jeugd was er de ferry en – gaaf, maar wat een stank en pokkenherrie – de hovercraft om ons het Kanaal over te zetten richting de krijtrotsen van Dover. In mijn puberjaren ben ik verliefd geworden op dat rare Albion, en het is nooit meer overgegaan.

Het moet 1972 zijn geweest toen ik die zomer in Brighton in een hip kelderwinkeltje van mijn zakgeld de net verschenen LP Demons and Wizards van Uriah Heep kocht. Ik kende de groep en de muziek niet, ik denk dat ik geïntrigeerd werd door de door Roger Dean ontworpen hoes met een lokkende tovenaar in een fantasieland met watervallen en donkere luchten waar Dean met Yes ook zo’n succes mee had.

Ik was blown away toen ik Demons and Wizards voor het eerst hoorde op mijn hotelkamer op mijn portable draaitafel. Het was rock, het was hard, snel, maar het was ook melodieus, met akoestische gitaren en hemelse koortjes. De hitsingle Easy Livin’ stond als een huis, en denderde als een trein met het pompende orgel van Ken Hensley.

Het zijn mooie herinneringen aan de vooravond van weer een Brits bezoek. Nu mag je Uriah Heep niet meer leuk vinden – foute bombast – maar het is toch die muziek van zo rond je vijftiende die heel diep ergens in je geheugenopslag zit en – hoe dan ook – vormend voor the years to come. Als ik straks in de buurt van Brighton ben, zal ik toch even denken: Easy Livin’, het is best goed gelukt.

Oorlog en vrede

passchendaele2De zon straalt op de dappere driekleur. Nederland is vrij. De doden zijn herdacht, de levenden leven verder. Geen Damschreeuwer, geen valse trompetnoot in The Last Post, Nederland stond twee minuten stil bij hun geliefden en naasten en de verschrikkingen van oorlog.

Voor ons is de Tweede Wereldoorlog dé oorlog, ook omdat die Groote Oorlog aan ons voorbij trok. Een eeuw geleden inmiddels bulderden de kanonnen aan onze grenzen en begon wat een vreselijke loopgravenoorlog werd met saaie stroompjes als de IJzer en de Somme die nu in ieders geheugen staan gegrift.

Voor ons is die Groote Oorlog bijna een voetnoot, het verhaal van Sarajevo en die Duitse keizer die in Doorn onderdak vond. Voor de Belgen is de Groote Oorlog echt groot en het brengt ook grote literatuur. Leest bijvoorbeeld Oorlog en terpentijn van Stefan Hartmans over zijn grootvader, zijn arme jeugd in het Gent van rond 1900, zijn gruwelijke oorlogservaringen en zijn grote liefde die veel te vroeg stierf.

Oorlog en terpentijn is echt zo’n boek dat niet moet ophouden, maar het sleurt je mee naar de laatste pagina, wat een chroniqueur is Hartmans, met dank aan zijn opa die hem enkele volgeschreven cahiers naliet met de notities van zijn leven. Stefan Hartmans vult de lacunes is, speurt en spoort, en schrijft een ontroerend maar nooit vals sentimenteel portret van zijn opa de soldaat en de schilder, een pracht boek van oorlog en vrede.

Tunnelvisie

venetie.trafficjamAmsterdam wordt wel ‘het Venetië van het Noorden genoemd.’ Maar het is juist de vrees van veel Amsterdammers dat de stad net als Venetië wordt: een dode stad die onbetaalbaar is voor de eigen inwoners en 365 dagen per jaar gegeseld wordt door het massatoerisme dat de stad gebruikt en misbruikt en alleen maar verder de diepte in duwt.

Het is altijd spitsuur in Venetië, en in de zomer schijnt het niet te harden te zijn. Nu in april was het ook al duwen in de steegjes en massaal op het San Marco. De stad is niet gebouwd voor 20.000.000 toeristen, maar ze komen er wel elk jaar en putten de stad steeds verder uit.

Niets voor niets zijn er tal van plannen om de stad niet alleen tegen de zee maar ook tegen de oceaan van het massatoerisme te beschermen en te zorgen dat er veel meer geld binnenkomt om de stad te redden van zichzelf en een zekere verdrinkingsdood.

Dat toerisme wordt alleen maar erger, grover en massaler, en ik kan mijn handen niet in onschuld wassen. Wacht maar tot ook 1,4 miljard Chinezen op zoek gaan naar onze roots en Rembrandts. ‘Call some place Paradise, kiss it goodbye,’ zongen The Eagles ooit treffend in The Last Resort van hun megahitalbum Hotel California dat voor de band precies dezelfde ondergang betekende als die zij bezongen.

De wereldbevolking groeit en de wereld wordt maar kleiner. Leuk stuk vandaag in Het Parool over weer opgediepte plannen voor een tunnel van Londen naar New York. De techniek is ver, er kan veel, maar het prijskaartje van rond de tienduizend miljard euro zit de tunnelvisie nog wat in de weg.

Maar waarom zou je met een superzweefflitstrein naar de V.S. willen? ‘It’s a living hell,‘ volgens de Noord-Koreaanse leider Kim Jung-un over zijn aartsvijand, en hij kan het weten, ofschoon enige tunnelvisie hem ook niet vreemd zal zijn.