Echte mensen

ObamaRembrandtHet vuur onder de burgeroorlog rond Zwarte Piet staat tot de wind weer door de bomen waait weer even op de waakvlam. Maar in de slipstream ervan gaat de strijd tegen oude, ingeslepen, kwetsende en vanuit eurocentrische blik bedachte benamingen onverdroten voort. ‘Rijks schrapt etnische term’, zo kopte het Parool gisteren. Het Rijksmuseum is een project gestart om kwetsende etnische aanduidingen in de collectie op te sporen en te vervangen door neutrale termen.

Het is een fantastisch toeval, maar dit project staat onder leiding van conservator Sint Nicolaas. Je verzint het niet. Onbedoelde humor is vaak de leukste. En de journalist van dienst was vast ook wel blij met zinnetje ‘een quickscan leverde vijftig bosnegers en veertig Hottentotten op.’ Negers, Hottentotten, Eskimo’s en indianen, ze komen straks niet meer in de collectiebeschrijving voor. Oude beelden krijgen een nieuwe naam van nu.

Bij de indianen ligt dat best nog lastig. Zij kregen hun naam van de verdwaalde Columbus die dacht dat hij in India was geland. In de V.S. kan men het niet eens worden over American Indians of Native Americans. In Canada is de naam First Nations, in Latijns-Amerika indigenas, inheemsen. Bij de Eskimo’s ben je er ook niet zomaar uit. De grootste populatie is die van Inuit, letterlijk echte mensen.

Echte mensen. Dat is natuurlijk waar het om gaat. Zwarte Piet is geen echt mens maar een karikatuur uit vervlogen tijden, en kan afgeschminkt nog best mee als rechterhand. Het heeft niets te maken met het afschaffen van een leuk kinderfeest, maar met andere tijden. Of zoals het in de nieuwe film Publieke Werken klinkt: ‘de nieuwe tijd, de vooruitgang wacht niet.’ En zo is het. Sint Nicolaas begrijpt dat prima.

Nederlaag voor de mensheid

AuschwitzDe tweede man van het Vaticaan kardinaal-staatssecretaris Parolin noemde het Ierse ‘yes’ bij het referendum over het homohuwelijk een ‘nederlaag voor de mensheid.’ Je moet maar durven als CEO van een multinational die misbruik, vervolging, zelfverrijking en corruptie al eeuwen hoog in het vaandel heeft staan. De FIFA van het geloof, zeg maar.

Vanaf het katholieke Krakau is het een uur rijden naar Auschwitz en nog vijf minuten naar Auschwitz-Birkenau, twee van de vele vreselijke vernietigingskampen van Nazi-Duitsland. Het was daar dat die nare opmerking van Parolin mij te binnen schoot en ik kon die ‘nederlaag voor de mensheid’ alleen nog maar associëren met de bijna onvoorstelbare gruwel die zich daar en in al die andere kampen heeft afgespeeld.

Het is goed dat de kampen er nog zijn en niet zijn weggemoffeld onder bruut beton. Het is ook goed dat het heel druk is en dat je bij de parkeerplaats pizza, kebab en zelfs kapsalon kunt kopen. Het lijkt de parkeerplaats van een attractie. Maar het is beter dat er bezocht en bedacht en gedacht wordt dan dat we de gruwelen van toen onbesproken zouden laten.

Misschien is het übercynische ‘Arbeit macht frei’ op de toegangshekken van Auschwitz wel de ultieme nederlaag. Dat je massamoord en genocide kunt en wilt pimpen met de meest valse lading die ooit is bedacht. Het geloof in een God en het geloof in een vernietigende ideologie. Het heeft ons volgens mij alleen maar nederlagen gebracht. Godzijdank kunnen Ieren nu trouwen met wie ze willen. Dat voelt als een overwinning.

The Day The Music Died

americanpie.2Bijna alle popsongs gaan over de liefde, of het verlies of de onbereikbaarheid ervan. She Loves You Yeah Yeah Yeah, of No Reply. Maar er zijn uitzonderingen. En hele mooie. Zoals het machtige en magische epos American Pie van de Amerikaanse bard Don McLean. American Pie is geen liedje van jongen-krijgt- meisje. Maar waar gaat het dan wel over?

Al ruim 40 jaar stelt American Pie ons voor raadselen. Het is een machtig lied, intrigerend en vol prachtproza, maar Don McLean heeft ons nooit deelgenoot willen maken waar zijn opus magnum over gaat. We weten alleen dat de regel ‘the day the music died’ gaat over de in februari 1959 bij een vliegtuigongeluk omgekomen zanger Buddy Holly.

Understandingamericanpie.com is een site die helemaal is gewijd aan het ontrafelen van het mysterie. Maar binnenkort hoeft dat niet meer. Don McLean gaat eindelijk zijn ‘officieuze Amerikaanse volkslied’ voor ons duiden. Die openbaring hangt samen met de veiling in april van het originele, handgeschreven manuscript van American Pie. Eindelijk weten we dan wat Don McLean bedoelde. Maar willen we dat eigenlijk wel?

Is het misschien niet oneindig veel mooier om de lyriek van McLean te laten voor wat hij is, en dat we erbij kunnen bedenken wat we willen, in plaats van precies te horen wat de bard bedoelde. Niet elk mysterie hoeft ontrafeld. Een belangrijk facet van de decennia durende triomftocht van American Pie is juist het mystieke, het zelf inkleurbare verhaal. En dat McLean nu op hogere leeftijd als pensioenvoorziening voor zijn gezin het geheim ontrafelt, is toch een beetje een let down: the day the song died.

Eeuwige schoonheid

Rembrandt_Harmensz__van_Rijn_-_Het_Joodse_bruidje-e1400583001289-1024x392Het Rijksmuseum heeft een commercial gemaakt om de tentoonstelling Late Rembrandt aan de man en de vrouw te brengen. De commercial is bijna droogkomisch. De mannen van Wim Pijbes – de baas komt zelf niet in beeld – zien er uit als Britse ambtenaren in de jaren ’50. Met uitgestreken gezichten prijzen zij de glorie van Late Rembrandt: het is once-in-a-lifetime, misschien wel once-in-eternity, zo wil Taco Dibbets ons verkopen.

Late Rembrandt moet de blockbuster van het Rijks in 2015 worden. Van het totale budget voor de tentoonstelling gaat 15% of € 750.000 naar marketing en promotie en 90% daarvan wordt in deze weken voor de opening uitgegeven om een enorme boost te creëren. Nu wordt de tentoonstelling gemaakt of gebroken, de hype geboren of de flop begraven. En het werkt. Bij mij, althans. Ik heb kaartjes gescoord. Want zo’n kans van eens-in-de-eeuwigheid wil ik natuurlijk niet missen.

Ik had ook voor veel meer geld naar een speciale avondopening gekund. Een avond met een strijkje en een glas, al die marketingkosten moeten natuurlijk wel worden terugverdiend. Dus is er ook Rembrandtbier, de gekte is nooit helemaal buiten de deur te houden. Heerlijk Helder Rembrandt. En dan ook light, vanwege dat licht, u begrijpt het wel. Leidse kaas en Rijnwijn zullen spoedig volgen.

Bijzonder dat de koning volgende week komt openen. Rembrandt was toch bij uitstek de schilder van de Republiek, van die door koningshuizen omgeven rivierdelta die enkele decennia wereldleider speelde, zeker ook dankzij onze Michiel de Ruijter die een paar honderd meter verderop in Pathé de Engelse vloot naar de bodem van de Noordzee jaagt. Rembrandt van Rijn is in ieder geval nu onze schilder van onze Gouden Eeuw en het mag dan best wat kosten om die macht en pracht en eeuwige schoonheid groots te etaleren. Een beetje meer van die VOC-mentaliteit, zou Jan-Peter Balkenende zeggen.

Dodemansrit

auschwitzherdenkingEen bizar incident. Zo heette het gisteren in de media. Man overlijdt in de tram. Passagiers waarschuwen de bestuurder dat er iemand onwel is of misschien wel overleden. De trambestuurder heeft er geen boodschap aan. Hij rijdt lijn 5 naar het eindpunt in Amstelveen. Daar komt de dodemansrit ten einde en kunnen de hulpdiensten nog slechts de dood constateren.

Inderdaad, een bizar incident. Wat bezielt de trambestuurder? Of wat bezielt hem juist niet? Moeten de trams nu zo op tijd rijden dat er nergens voor wordt gestopt? Of had de bestuurder het helemaal gehad met al het gezeur en dacht hij dat het wel mee zou vallen met de 56-jarige man die misschien gewoon even niet zo lekker was.

Het COC gaf vorige week een presentatie bij onze jongste dochter op school. Ze vond het wel interessant. Broodnodig is het ook. Zeker als je het nare verhaal leest over een man van 46 die in Bos Lommer in elkaar wordt geslagen voor € 60 en een I-Phone omdat hij een ‘vieze, vuile flikker’ is. Twee Marokkaantjes. Rond de 20. Daar krijgt het COC geen grip meer op, zo vrees ik. En het is helaas geen bizar incident, daarvoor komt het veel te vaak voor.

Dit is mijn stad, een stad vol bizarre incidenten. De stad waar zondag de bevrijding van Auschwitz 70 jaar geleden werd herdacht. Ik zag het op AT5, en zag vele bekende gezichten. Wat ik ook zag, was veel bewaking. Het zijn geen andere tijden, het zijn de onze. Gelukkig was er geen bizar incident. Maar het laat glashelder zien dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is, en dat onze vrijheid niet die van vele anderen is. Artikel 1 van de Grondwet is een mooi leidend (of lijdend?) principe, maar telkens daarnaar te verwijzen, laat ook zien hoe kwetsbaar en onmachtig we soms zijn in deze bizarre wereld.

Meester van het licht

MR-TURNER-014-600x360

De Londense schilder William Turner wordt wel de ‘meester van het licht’ genoemd. De Britse regisseur Mike Leigh maakte over hem de fraaie film Mr. Turner met een fenomenale Timothy Spall die naast al het licht – The Sun is God – ook de duistere kanten van Turner belicht.

Spall speelt Turner als een grommende beer die lak heeft aan conventies en geen behoefte heeft aan affectie en relaties. In plaats van verantwoordelijkheid te nemen als man en vader, vindt hij het wel best dat zijn vader hem helpt in en om zijn atelier. Turner lijkt dan eerder een verwend kind dan een volwassen schilder.

Zijn relatie met vrouwen is moeizaam, so to speak. Zijn zusje overleed toen hij acht was, zijn moeder werd krankzinnig en stierf jong, en daarna werd het – behalve laat in zijn leven – nooit echt wat met vrouwen. Hij zorgde niet voor zijn ex-vrouw en zijn kinderen, de huishoudster was er om af en toe in het kruis te grijpen of de boekenkast in te beuken, een bordeel was er voor inspiratie, net als een aangespoeld vrouwenlijk.

De film is relatief lang, en traag als de tijd die hij verbeeldt. Het latere leven van Turner valt samen met de komst van een nieuwe tijd met uitbreiding van het spoor, de komst van de concurrent de camera, en – in zijn Londen – de wereldtentoonstelling van Crystal Palace van 1851.

Zijn steeds abstracter en vager wordende schilderijen passen in die nieuwe tijd, maar werden veel minder gewaardeerd dan zijn vroegere, herkenbaarder werk. Queen Victoria vond het vreselijk, maar dat had ze wel met meer dingen. De moeizame relatie van Britten met seks is vintage Victoria. Ook in die zin was Turner zijn tijd ver vooruit.

De eenzame schutter

GoghIn 2003 maakte Theo van Gogh de film 06/05 over de moord op Pim Fortuyn. Het was een goede thriller met een nooit bewezen samenzwering als leidmotief. Nu is er de film 2/11 over de moord op Van Gogh een jaar later, en ook nu wordt de officiële lezing van de eenzame schutter betwist.

Het zijn vaak de eenzame schutters – lone wolfsdie aandacht trekken en iets groots willen doen. Maar vaak ook wordt de lone wolf als scape goat gebruikt, de eenzame schutter die geslachtofferd wordt om een groter plot te verdoezelen. Kijk naar 22 november 1963, de moord op JFK in Dallas.

Van Gogh werd vermoord door Mohamed Bouyeri, beter bekend als Mohamed B. Minder bekend, want nooit echt uitgezocht, was dat B. allang voor de moord op Van Gogh bekend was bij de AIVD. Recente uitspraken van hoofdofficier van justitie Frits van Stralen daarover lijken de Tweede Kamer dan nu eindelijk te dwingen om – alsnog – serieus werk te maken van moord en complot en de ware rol van de AIVD, iets wat de verantwoordelijken niet wilden en niet deden.

2/11 van de ‘vrienden van Theo’ Gijs van de Westelaken en Theodor Holman probeert nu alsnog de onderste stenen boven te krijgen. De film is nu al een succes, alleen al doordat de Tweede Kamer nu een debat houdt over de moord. Misschien dat Den Haag dan alsnog doet waar het in 2004 en de jaren daarna geen zin in had of de kloten niet voor had. Benieuwd naar de film. En het debat.

Bloed, zweet en tranen

Bruce-Springsteen-Pressebild-Januar-2014-Sony-Music_image_660André Hazes. Met bloed, zweet en tranen en heel veel bier haalde hij de 53 jaar. Gisteren was zijn tiende sterfdag. Onze geliefde volkszanger werd weer rijkelijk bewierookt. Hoe uniek hij was. Van de blues. En hij had een randje. Dat maakte hem echt. Ja echt, een randje.

Over de doden niets dan goeds, en Hazes leeft 10 jaar na dato nog steeds gewoon door en is van camp en cult tot megaster in ruste geworden. Tsja, dat randje. Dat hebben de Jantjes Smit van nu niet, betoogde de randjesdeskundige bij RTL.

Bruce Springsteen heeft wel een randje. En wat voor een. Hij is niet voor niets The Boss. Baas boven baas. En terwijl wij terugdachten aan Dré, vierde Springsteen zijn 65e verjaardag. Met bloed, zweet en tranen en de energie van een eeuwig jonge God staat Springsteen op deze pensioengerechtigde leeftijd hoog bovenop de Olympus der grote muziekgoden.

Al een jaar of 40 speelt Springsteen alsof elk concert en elke plaat zijn laatste kan zijn. Terugdenkend realiseerde ik mij dat het dan toch ook al zo’n 30 jaar her moet zijn dat ik The Boss in De Kuip in Rotterdam zag, hoewel ‘zien’ van die grote afstand een groot woord is. Ik herinner mij ook de bewegende tweede ring van De Kuip, vibrerend onder de dansende massa. Bij Feyenoord heb je dat niet vaak. Maar daar heb je wel veel bloed, zweet en tranen. En veel bier om het weg te spoelen.

Het oproer kraait

samsom2Deze week overleed Harry Verheij, verzetsman, februaristaker en vele jaren voor de CPN wethouder in Amsterdam. Een groot man uit andere tijden. Nog verder terug in de tijd was het in de hoofdstad de tijd van onderkoning Floor Wibaut. Gisteren kreeg ik van vrienden zijn biografie Wibaut de Machtige, met de M van machtige in kapitaal, en dat zegt alles.

Verheij, Wibaut (foto), het waren mannen van graniet, mannen die de wereld beter wilden maken dan hij toen zeker nog niet was. Nu klagen we vaak over gebrek aan grote mannen (laat staan vrouwen), en dat klagen is vooral sociaaldemocratisch van klankkleur.

Twee dramatische verkiezingen, desastreuze peilingen en het oproer kraait weer alom. Ik las dat het zelfs Code Rood is. Leuk gevonden. Veel van dat oproer is gericht op Diederik Samsom die feitelijk partijverraad voor de voeten wordt geworpen. Zo gaan we met elkaar om.

Wouter Bos liet deze week ook even zien hoe het moet. Ella Vogelaar – ze is al gevloerd – kreeg van Bos nog wat trappen na, goed voor diep rood. Des te gênanter als je ziet hoeveel sociaaldemocratische vrienden op die posities zaten (en zitten) bij corporaties waar miljarden is verpokerd. Maar daar hoorde je Bos niet over.

Het oproer kraait. Het electoraat haakt massaal af bij een partij die het een roept en het ander doet. Een partij die losgezongen is van eigen tradities en waarden. Was het maar waar dat de Brutus-aanslag-in-voorbereiding op Diederik Samsom het probleem dat PvdA heet zou oplossen. Dan zou ik direct van de partij zijn.

Zonder kroeshaar

RIJSWIJK-SINT EN PIETIk verbaas me over weinig, maar de bijna-burgeroorlog over Zwarte Piet doet mij fronsen. Hoe een toch tamelijk onschuldig oud kinderfeestje de lakmoesproef van wie fout en wie deugt is geworden. Ongenuanceerd zwart-wit (ja, sorry..) en met grote woorden en heftige verwijten.

Gelukkig hebben wij het poldermodel. Elk probleem kan in de polderblender en wordt teruggebracht tot een zouteloos maar werkbaar compromis. Zo is Zwarte Piet nu ook door die wasstraat gehaald, en ziet: Zwarte Piet is niet meer zwart, maar bruin. En Bruine Piet heeft geen oorbellen meer, geen grote rode lippen en ook geen kroeshaar.

Zwarte Piet is zo nog wel, maar is toch niet meer. Een probleem opgelost door al het scherps er af te slijpen. Raar is het wel. Want die Zwarte Piet – de negerslaaf – is nu onherkenbaar, want kroeshaarloos, en tot bruin gepoetst. Wie kan hier nu blij mee zijn?

Ik las dat Zwarte Piet (Bruine Piet, dus) nu ook op het paard mag zitten. Het klinkt als vooruitgang. Maar hoe zit het eigenlijk met de Sint? Die ontspringt tot nu toe alle dansen. Terwijl hij toch ook van gisteren is, een geloof van geldjacht en misbruik vertegenwoordigt, en met een zak watten de eminence grise loopt te spelen. Kan dat zo maar blijven?

Er deugt veel niet aan Sinterklaas. De roe, mee in de zak naar Spanje, de angst, de geverfde man, de wattenbaardman, maar het is een kinderfeest dat velen vreugde doet. Wie het niks vindt: hij of zij blijve er weg. Het standaardantwoord op al dan niet vermeend onrecht is bij ons maar al te vaak de roep om verbieden. Daar zou dat poldermodel eens wat creatiever mee om moeten gaan.